TruyenDay.comTruyền Dạy
Thao giảng và dự giờ

Sự cố trong tiết thao giảng: máy chiếu tắt, lớp im lặng, cháy giờ và cách gỡ tại chỗ

Cách xử lý những sự cố hay gặp khi dạy thao giảng: thiết bị hỏng, lớp im lặng, thiếu hoặc dư giờ, học sinh trả lời lệch, câu hỏi khó, kèm mẫu kế hoạch dự phòng một trang.

A Vietnamese teacher turns from a dark projector screen toward students in a crowded public school classroom, seen from the doorway, natural daylight, calm moment

Sự cố trong tiết thao giảng xử lý được gần hết nếu bạn đã viết sẵn phương án dự phòng cho ba thứ: thiết bị, thời gian và phản ứng của học sinh. Khi sự cố xảy ra, người dự giờ không chấm việc có sự cố, mà chấm cách bạn giữ cho học sinh tiếp tục học. Bình tĩnh nói một câu, chuyển sang phương án đã chuẩn bị, rồi dạy tiếp là đủ.

Dưới đây là cách xử lý tại chỗ từng loại sự cố hay gặp: máy chiếu, loa, mạng không chạy; lớp im lặng không ai trả lời; cháy giờ hoặc dư giờ; học sinh trả lời lệch hướng hay hỏi câu bạn không chắc; một nhóm mất trật tự hay một em không muốn tham gia. Cuối bài có mẫu kế hoạch dự phòng một trang để kẹp sau kế hoạch bài dạy.

Nguyên tắc chung: sự cố không phải lỗi, lúng túng mới là lỗi

Người dự giờ đều đã từng gặp máy chiếu không lên đúng lúc cả tổ ngồi cuối lớp. Họ không trừ điểm vì máy hỏng. Điều làm tiết dạy mất điểm là năm phút giáo viên loay hoay với dây cáp trong khi bốn mươi học sinh ngồi chờ, hoặc giáo viên bỏ luôn hoạt động vì không còn tài liệu.

Vì thế nguyên tắc đầu tiên là đặt giới hạn thời gian cho việc sửa: không quá một phút. Sau một phút mà chưa được, chuyển sang phương án dự phòng. Nguyên tắc thứ hai là giữ học sinh có việc trong lúc bạn xử lý: một câu hỏi để nhóm trao đổi, một bài tập ngắn ghi lên bảng. Nguyên tắc thứ ba là không xin lỗi nhiều lần và không giải thích cho người dự. Một câu "cô chuyển sang phiếu giấy nhé" là đủ, người dự hiểu.

Các phương án dự phòng phải chuẩn bị từ lúc soạn bài, không phải nghĩ ra khi sự cố đã xảy ra. Ở buổi dạy thử, bạn có thể cố ý tắt máy chiếu ở một hoạt động để tập chuyển sang bản giấy.

Thiết bị hỏng: làm ngay gì, chuẩn bị trước gì

Thiết bị là nguồn sự cố phổ biến nhất vì nó phụ thuộc phòng học, điện và dây nối. Mỗi dòng dưới đây có hai phần, phần chuẩn bị quan trọng hơn phần xử lý:

Sự cốLàm ngay trong giờChuẩn bị từ trước
Máy chiếu không lên hìnhThử một lần, quá một phút thì chuyển sang bản in và bảngIn các trang chính khổ lớn; viết sẵn câu hỏi chính vào kế hoạch để chép lên bảng
Loa không có tiếng khi phát đoạn ghi âmGiáo viên đọc thay hoặc mời một học sinh đọcCó sẵn văn bản của đoạn ghi âm
Mạng không vào đượcBỏ phần cần mạng, dùng tệp đã tải vềKhông để hoạt động nào phụ thuộc mạng; tải mọi tệp về máy
Dụng cụ thí nghiệm hỏng ở một nhómGhép nhóm đó với nhóm bên cạnh, giao vai quan sát và ghiChuẩn bị dư một bộ dụng cụ, thử hết các bộ hôm trước
Mất điệnChuyển hết sang bảng, phiếu, hoạt động nóiKế hoạch có phương án không dùng điện cho mọi hoạt động
Thiếu phiếu học tậpNhóm dùng chung một phiếu, cử một người ghiIn dư năm bản và kẹp riêng theo nhóm

Nếu trường có nhân viên thiết bị, nhờ họ có mặt gần phòng học trong mười phút đầu tiết. Nhưng đừng để cả tiết dạy phụ thuộc vào việc ai đó sửa kịp máy.

Lớp im lặng, không ai trả lời

Lớp quen nhưng hôm đó có nhiều người lạ ngồi cuối lớp, học sinh dễ ngại. Khi hỏi mà cả lớp im, làm theo thứ tự sau thay vì tự trả lời thay:

  1. Đếm thầm năm giây. Nhiều giáo viên tự trả lời ở giây thứ hai. Năm giây im lặng trong lớp dài hơn bạn tưởng, nhưng học sinh cần chừng đó để nghĩ.
  2. Cho trao đổi cặp đôi ba mươi giây. "Các em nói với bạn bên cạnh điều mình nghĩ." Học sinh dám nói với bạn trước khi dám nói trước lớp.
  3. Thu hẹp câu hỏi. Thay "vì sao" bằng một câu chọn lựa: "theo em là do A hay do B?". Câu hỏi hẹp có điểm bám.
  4. Gọi nhóm, không gọi cá nhân. "Nhóm 3 nói giúp cô ý kiến của nhóm." Em đứng lên nói là nói thay cả nhóm nên đỡ áp lực.
  5. Ghi nhận mọi câu trả lời, kể cả chưa đúng. "Cảm ơn em, đó là một cách nghĩ, ai có cách khác?" Câu trả lời đầu tiên được đón nhận tử tế thì câu thứ hai đến nhanh hơn.

Phòng trước bằng cách cho lớp quen tín hiệu trao đổi cặp đôi ở các tiết bình thường trong tuần trước thao giảng. Khi đã quen, học sinh tự quay sang bạn mà không cần nhắc.

Cháy giờ hoặc dư giờ

Đánh dấu sẵn điểm cắt. Trong kế hoạch, ghi rõ hoạt động nào hoặc câu nào sẽ cắt nếu tới phút ba mươi mà chưa xong hoạt động ba. Quyết định từ trước thì lúc dạy không phải phân vân.

Giữ phần sản phẩm, cắt phần giải thích. Khi thiếu giờ, đừng cắt luyện tập để giảng thêm. Rút ngắn phần thuyết trình của nhóm từ ba nhóm xuống một, nhưng giữ thời gian để học sinh làm.

Đừng kéo sang giờ ra chơi. Học sinh mất tập trung khi chuông đã reo, và người dự ghi nhận bạn không quản lý được thời gian. Chốt gọn trong hai câu, giao phần còn lại thành việc ở nhà hoặc đầu tiết sau.

Có sẵn một nhiệm vụ mở rộng nếu dư giờ. Một câu hỏi vận dụng khó hơn, một tình huống đời sống, hoặc cho học sinh tự đặt câu hỏi cho nhau. Dư năm phút mà giáo viên chỉ hỏi "các em còn thắc mắc gì không" là lãng phí.

Đặt đồng hồ ở chỗ liếc thấy. Đeo đồng hồ tay hoặc đặt điện thoại trên bàn cuối lớp quay về phía bục. Cúi xuống xem giờ nhiều lần khiến học sinh và người dự đều để ý.

Học sinh trả lời lệch hướng hoặc hỏi câu bạn không chắc

Đây là những sự cố về nội dung, xảy ra ngay cả khi mọi thiết bị đều chạy tốt. Một số mẫu câu để phản hồi tại chỗ mà không làm học sinh mất hứng:

  • Khi câu trả lời sai nhưng có lý: "Em nghĩ theo hướng này vì sao? Cả lớp xem thử hướng này dẫn đến đâu." Biến câu sai thành câu hỏi cho cả lớp.
  • Khi học sinh đưa ra ý rất hay nhưng ngoài kế hoạch: "Ý này hay, cô ghi lên góc bảng, cuối giờ mình quay lại." Và nhớ quay lại thật.
  • Khi học sinh hỏi câu bạn không chắc: "Câu hỏi này cô cần kiểm tra lại cho chính xác, tiết sau cô trả lời em." Không đoán khi đang có người dự.
  • Khi cả nhóm hiểu sai nhiệm vụ: dừng cả lớp mười giây, nhắc lại nhiệm vụ cho mọi nhóm, không chỉ nhóm sai, để không nhóm nào cảm thấy bị chỉ trích.
  • Khi học sinh trả lời đúng quá sớm, trước khi lớp kịp nghĩ: "Em giữ đáp án nhé, để các bạn thử thêm một phút."

Người dự đánh giá cao giáo viên dám nói "cô chưa chắc" hơn là giáo viên trả lời sai một cách tự tin. Ghi câu hỏi đó vào sổ và trả lời ở tiết sau là cách dạy học sinh về sự trung thực trong học tập.

Một nhóm mất trật tự hay một em không muốn tham gia

Có học sinh hôm đó mệt, có nhóm vì người lạ trong lớp mà phấn khích quá mức. Xử lý bằng cách lại gần, không bằng cách gọi tên từ bục giảng. Đứng cạnh nhóm, hỏi nhỏ "nhóm mình đang ở câu nào rồi", thường là đủ để nhóm quay lại việc.

Với một em không muốn tham gia, đừng ép em đứng lên trước lớp. Giao cho em một vai nhỏ trong nhóm như giữ thời gian hay ghi kết quả. Nếu em có vẻ mệt hoặc khó chịu, hỏi riêng một câu và cho em nghỉ, rồi trao đổi thêm sau giờ. Người dự hiểu đây là quyết định sư phạm, không phải bạn bỏ mặc.

Điều không nên làm là phê bình học sinh trước mặt người dự, nhắc tên nhiều lần, hay nói kiểu "lớp mình hôm nay sao thế, có khách mà". Những câu ấy làm cả lớp căng, và người dự ghi nhận đúng điều bạn muốn tránh. Sau tiết, nếu cần, nói chuyện riêng với em hoặc với giáo viên chủ nhiệm.

Mẫu kế hoạch dự phòng một trang

Kẹp trang này ngay sau kế hoạch bài dạy, chỉ bạn dùng. Viết ngắn, đọc lướt được trong lúc dạy:

  • Thiết bị: bản in các trang chính ở ngăn bàn; câu hỏi chính của từng hoạt động viết sẵn để chép lên bảng; dư một bộ dụng cụ.
  • Điểm cắt: phút ba mươi chưa xong hoạt động ba thì bỏ câu 3 của phiếu luyện tập, chỉ gọi một nhóm trình bày.
  • Nhiệm vụ mở rộng nếu dư giờ: một tình huống vận dụng viết sẵn.
  • Câu hỏi thu hẹp cho hai câu hỏi lớn của bài, phòng khi lớp im lặng.
  • Ba lỗi học sinh hay mắc ở bài này và câu gợi ý cho từng lỗi.
  • Vai phụ trong nhóm có thể giao cho em không muốn nói trước lớp: giữ giờ, ghi kết quả, chuẩn bị dụng cụ.

Viết trang này chỉ mất chừng mười lăm phút, nhưng nó biến hầu hết sự cố thành một bước chuyển nhỏ mà người dự gần như không nhận ra.

Sau tiết: nói về sự cố thế nào trong buổi góp ý

Trong phần tự nhận xét, nêu sự cố một lần, đúng một câu, kèm việc bạn đã làm: "Ở hoạt động hai máy chiếu không lên, em chuyển sang bản in, mất khoảng một phút." Sau đó chuyển ngay sang học sinh: hoạt động ấy học sinh làm được gì, vướng ở đâu. Người dự sẽ theo bạn bàn về việc học thay vì về chiếc máy.

Nếu người dự góp ý về cách bạn xử lý, nghe như mọi góp ý khác. Có khi họ thấy một cách nhanh hơn, chẳng hạn nhờ học sinh phát phiếu trong lúc bạn chép câu hỏi lên bảng. Ghi lại để bổ sung vào trang dự phòng.

Về nhà, cập nhật trang kế hoạch dự phòng với sự cố vừa gặp. Sau vài lần thao giảng, trang này trở thành danh sách kiểm riêng của bạn, sát với phòng học, thiết bị và học sinh ở trường mình hơn mọi danh sách in sẵn.

Câu hỏi thường gặp

Máy chiếu hỏng giữa tiết thao giảng có bị trừ điểm không?

Thiết bị hỏng tự nó thường không bị trừ điểm. Người dự quan tâm cách bạn xử lý: có chuyển sang phương án khác nhanh không, học sinh có tiếp tục học không. Loay hoay lâu với thiết bị mới là điều bị góp ý.

Có nên dạy lại tiết thao giảng nếu sự cố quá lớn?

Nếu sự cố như mất điện kéo dài hoặc lớp phải di chuyển làm tiết học gần như không diễn ra, bạn có thể xin tổ chuyên môn sắp xếp lại. Còn sự cố nhỏ đã xử lý được thì nên giữ kết quả và rút kinh nghiệm.

Học sinh hỏi câu khó mà giáo viên trả lời sai thì làm sao?

Nếu nhận ra ngay trong giờ, đính chính luôn bằng một câu ngắn. Nếu nhận ra sau giờ, đầu tiết sau nói lại với lớp phần chính xác. Học sinh học được từ cách giáo viên sửa sai, không mất lòng tin vào giáo viên.

Lớp quá trầm khi có nhiều người dự thì chuẩn bị thế nào?

Trong tuần trước thao giảng, cho lớp quen trao đổi cặp đôi và trả lời theo nhóm ở các tiết bình thường. Có thể mời một hai đồng nghiệp ngồi dự tiết bình thường để học sinh quen có người lạ trong lớp.

Thiếu giờ thì nên bỏ phần củng cố hay phần luyện tập?

Nên giữ một phần luyện tập ngắn có sản phẩm của học sinh và gộp củng cố thành hai câu chốt. Bỏ luyện tập thì tiết dạy không còn bằng chứng học sinh đạt mục tiêu, đó là chỗ người dự nhìn vào nhiều nhất.

Có nên báo trước cho người dự giờ về sự cố có thể xảy ra không?

Không cần báo trước những sự cố chưa xảy ra. Khi có sự cố, một câu ngắn với học sinh là đủ, người dự hiểu tình huống. Trong buổi góp ý, bạn nêu ngắn sự cố ở phần tự nhận xét nếu nó ảnh hưởng đến hoạt động.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138