TruyenDay.comTruyền Dạy
Hoạt động trải nghiệm và STEM

Dạy học gắn với thực tiễn địa phương: biến chợ, làng nghề gần trường thành bài học

Cách đưa chợ, làng nghề, di tích, cánh đồng gần trường vào bài dạy các môn: lập bản đồ nguồn học liệu địa phương, ví dụ ba môn, phiếu điều tra và lỗi hay gặp.

An elderly Vietnamese craftsman weaves a bamboo basket on a low stool while three students crouch and watch in a village courtyard, faces turned away, side angle, warm afternoon light

Dạy học gắn với thực tiễn địa phương là lấy những thứ học sinh nhìn thấy hằng ngày quanh trường, như chợ, cánh đồng, làng nghề, con sông, di tích, trạm y tế, làm chất liệu cho bài học của chính môn mình, thay cho ví dụ trừu tượng hay ví dụ ở nơi xa. Kiến thức không đổi; điều đổi là học sinh dùng kiến thức để hiểu nơi mình sống.

Chương trình giáo dục phổ thông 2018 dành riêng nội dung giáo dục địa phương với tài liệu do từng tỉnh, thành biên soạn, nhưng bài này nói rộng hơn: cách mọi giáo viên bộ môn đưa địa phương vào tiết dạy thường ngày. Phần dưới gồm cách lập danh mục nguồn học liệu quanh trường, ví dụ cho ba môn, mẫu phiếu điều tra, và những điều cần lưu ý khi làm việc với người dân.

Vì sao ví dụ gần nhà làm bài học khác đi

Một bài Toán lớp 6 về tỉ số phần trăm có thể dùng ví dụ giá áo trong cửa hàng ở thành phố, hoặc dùng số liệu học sinh tự hỏi ở chợ xã: một mớ rau tăng giá bao nhiêu sau đợt mưa. Kiến thức như nhau, nhưng ví dụ thứ hai buộc học sinh đi hỏi, ghi chép, tính, rồi giải thích cho người lớn nghe. Đó là năng lực vận dụng mà chương trình mới nhấn mạnh.

Học sinh ở vùng nông thôn, miền núi hay bị thiệt thòi khi ví dụ trong sách xa với đời sống của các em. Đưa địa phương vào bài học là một cách làm cho bài học công bằng hơn: em nào cũng có hiểu biết riêng để đóng góp, nhiều khi em ít phát biểu lại là người biết rõ nhất về nghề của gia đình.

Lợi ích thứ ba ít được nói tới: gia đình và cộng đồng thấy việc học ở trường liên quan đến họ. Một bác thợ rèn được học sinh phỏng vấn, một cô bán hàng ở chợ được các em hỏi số liệu, sẽ nhìn nhà trường với con mắt khác.

Lập danh mục nguồn học liệu quanh trường

Việc này nên làm theo tổ chuyên môn hoặc cả trường một lần đầu năm, rồi bổ sung dần. Các bước:

  1. Vẽ sơ đồ tay khu vực trong bán kính đi bộ được từ trường, khoảng một đến hai cây số, đánh dấu những nơi học sinh có thể đến quan sát hoặc hỏi chuyện.
  2. Ghi mỗi nơi một dòng: tên gọi quen thuộc, người liên hệ, có thể quan sát gì, môn nào dùng được.
  3. Hỏi chính học sinh: nhà em làm nghề gì, gần nhà em có gì đặc biệt. Học sinh thường biết những nơi giáo viên không biết.
  4. Ghi riêng các nguồn người: người cao tuổi nhớ chuyện cũ, người làm nghề truyền thống, cán bộ y tế, cán bộ nông nghiệp của xã.
  5. Ghi chú an toàn cho từng nơi: có nước, có máy, có xe ra vào hay không.
  6. Chia sẻ danh mục trong tổ và cả trường, mỗi lần dùng một nơi thì ghi thêm môn, bài, khối lớp đã dùng để đồng nghiệp tham khảo.

Một danh mục mười đến mười lăm nơi là đủ dùng cho cả năm học của nhiều môn. Ở thành phố, danh mục có thể gồm chợ, bến xe, công viên, nhà văn hoá phường, tiệm sửa xe, trạm bơm nước.

Ví dụ ba môn dùng chung một nơi: chợ xã

Cùng một chợ, mỗi môn khai thác một góc khác nhau. Ví dụ dưới đây là ý tưởng giả định của tổ liên môn Trường THCS A.

MônNội dung trong chương trìnhViệc học sinh làm ở chợSản phẩm
Toán lớp 6Tỉ số, tỉ số phần trăm, biểu đồHỏi giá năm mặt hàng ở hai thời điểm, ghi lạiBảng tính phần trăm tăng giảm và biểu đồ cột
Ngữ văn lớp 7Văn bản thông tin, phỏng vấnPhỏng vấn một người bán hàng về một ngày làm việcBài viết ngắn dạng phóng sự
Khoa học tự nhiên lớp 8Bảo quản thực phẩm, vi sinh vậtQuan sát cách các quầy giữ cá, thịt, rau tươiBảng so sánh cách bảo quản và giải thích cơ sở khoa học
Lịch sử và Địa lí lớp 6Hoạt động kinh tế, giao thươngHỏi hàng hoá ở chợ đến từ đâuSơ đồ nguồn hàng vẽ tay

Không cần cả bốn môn cùng làm một lúc. Một giáo viên làm trước, ghi lại kinh nghiệm vào danh mục, đồng nghiệp làm sau sẽ dễ hơn. Khi hai môn làm cùng một tuần thì có thể gộp chuyến đi để đỡ phiền người ở chợ.

Mẫu phiếu điều tra địa phương cho học sinh

Phiếu điều tra nên ngắn và có câu hỏi đóng xen câu hỏi mở. Mẫu cho chủ đề tìm hiểu một làng nghề:

  • Tên nghề, nơi làm, người được hỏi (chỉ ghi cách gọi như bác, cô, chú, không cần họ tên đầy đủ nếu họ không muốn).
  • Nghề này có ở đây từ bao giờ theo lời kể của người được hỏi?
  • Nguyên liệu chính là gì, lấy ở đâu?
  • Các bước làm ra một sản phẩm: học sinh quan sát và ghi theo thứ tự.
  • Một ngày làm được bao nhiêu sản phẩm? Mùa nào bận nhất?
  • Khó khăn lớn nhất của nghề hiện nay là gì?
  • Người trẻ trong làng có theo nghề không? Vì sao?
  • Em quan sát thấy dụng cụ nào thú vị nhất? Vẽ lại.
  • Một câu hỏi của riêng em.

Phiếu có ô "câu hỏi của riêng em" để học sinh không chỉ làm theo khuôn. Khi chấm, giáo viên chú ý câu hỏi này nhiều hơn số lượng thông tin ghi được: một câu hỏi hay cho thấy em đã thật sự suy nghĩ về điều mình đang thấy.

Tiết mẫu rút gọn: viết bài phỏng vấn người lao động ở chợ, Ngữ văn lớp 7

Kế hoạch dưới đây là tiết giả định của cô Hạnh dạy Ngữ văn lớp 7, Trường THCS A, nằm trong chuỗi bài về văn bản thông tin. Tiết diễn ra sau khi học sinh đã đi hỏi chuyện ở chợ xã vào cuối tuần trước, theo nhóm, có phụ huynh đi cùng.

  • Mục tiêu. Học sinh sắp xếp được ghi chép phỏng vấn thành một bài viết có mở đầu, thân bài theo ý, kết thúc; giữ đúng lời người được hỏi trong ngoặc kép; viết được một câu nhận xét riêng có căn cứ.
  • Khởi động, 5 phút. Mỗi nhóm đọc to một câu trả lời thú vị nhất mà nhóm ghi được. Cô ghi lên bảng bốn năm câu, hỏi lớp câu nào nên đặt ở đầu bài để người đọc muốn đọc tiếp.
  • Hình thành kiến thức, 12 phút. Cô phát một bài phỏng vấn mẫu ngắn do cô tự viết về một người bán bánh giả định, nhóm gạch chân phần dẫn, phần trích lời, phần nhận xét của người viết. Lớp rút ra ba cách mở đầu thường dùng.
  • Luyện tập, 20 phút. Từng em viết nháp bài của mình từ ghi chép của nhóm, mỗi em chọn góc khác nhau: một em viết về giờ giấc, một em viết về khó khăn, một em viết về sự thay đổi của chợ. Cô đi các bàn, nhắc giữ đúng lời người được hỏi.
  • Vận dụng, 8 phút. Đổi bài với bạn cùng nhóm, đánh dấu một chỗ hay và một chỗ cần sửa. Về nhà hoàn thiện, nộp kèm ghi chép gốc. Bài tốt được đọc lại cho người bán hàng đã giúp nghe nếu họ muốn.

Ghi chép gốc phải nộp cùng bài viết: đó là bằng chứng học sinh đi hỏi thật, và giúp cô Hạnh chỉ ra cho từng em chỗ bài viết khác lời người được hỏi.

Làm việc với người dân và cơ sở ở địa phương

Xin phép trước, đừng đến bất ngờ. Giáo viên liên hệ người làm nghề, chủ cơ sở, ban quản lý chợ hoặc di tích trước ít nhất một tuần. Nói rõ số học sinh, thời gian, việc các em sẽ làm. Với nơi do UBND cấp xã quản lý, nhà trường làm thủ tục theo quy định.

Không làm mất thời gian kiếm sống của họ. Người bán hàng ở chợ chỉ rảnh vào giờ vắng khách. Hỏi họ giờ nào tiện, chia nhỏ nhóm học sinh để mỗi người chỉ tiếp một hai em.

Tôn trọng điều họ không muốn chia sẻ. Dặn học sinh: không hỏi thu nhập nếu người ta không tự nói, không chụp ảnh khi chưa được phép, không ghi tên thật vào bài nếu họ không đồng ý.

Gửi lại kết quả. Sản phẩm của học sinh như bài viết, bức vẽ, bảng số liệu nên được gửi một bản cho người đã giúp. Đây là cách cảm ơn có ý nghĩa nhất và giữ được mối quan hệ cho các năm sau.

Không biến buổi học thành buổi quảng bá. Bài học về một làng nghề không phải bài giới thiệu sản phẩm để bán. Học sinh tìm hiểu cả khó khăn, cả thay đổi của nghề, không chỉ phần đẹp.

Lỗi hay gặp và cách sửa

Những lỗi dưới đây làm bài học địa phương trở thành buổi đi chơi hoặc bài liên hệ cho có.

LỗiBiểu hiệnCách sửa
Liên hệ địa phương một câu ở cuối bài"Ở quê em có làng nghề gì?" rồi hết tiếtĐặt địa phương vào phần học kiến thức, không chỉ ở phần vận dụng
Đi thực tế không có nhiệm vụHọc sinh đi xem, chụp ảnh, về không biết viết gìLuôn có phiếu điều tra với câu hỏi gắn kiến thức môn
Chỉ chọn những gì đẹpBài học chỉ ca ngợiCho học sinh tìm hiểu cả vấn đề như rác ở chợ, nghề mai một
Dùng thông tin trên mạng thay cho điều tra thậtBài làm giống nhau, chép từ một nguồnYêu cầu ít nhất một thông tin do chính em hỏi được
Bỏ quên học sinh mới chuyển đếnEm không biết gì về địa phương, ngồi ngoàiGhép nhóm với bạn lâu năm, cho em so sánh với nơi ở cũ

Một dấu hiệu bài học địa phương làm tốt: học sinh về kể lại cho gia đình, và người lớn trong nhà bổ sung thêm chuyện các em chưa biết. Khi điều đó xảy ra, việc học đã ra khỏi lớp học.

Câu hỏi thường gặp

Giáo dục địa phương và dạy học gắn với thực tiễn địa phương có giống nhau không?

Không hẳn. Giáo dục địa phương là nội dung riêng trong chương trình với tài liệu do địa phương biên soạn. Dạy học gắn với thực tiễn địa phương là cách mọi giáo viên bộ môn dùng chất liệu quanh trường trong tiết dạy của mình, áp dụng cho mọi môn.

Trường ở thành phố thì gắn với địa phương thế nào?

Thành phố có rất nhiều chất liệu: chợ, khu dân cư, công viên, giao thông, nhà máy nước, các công trình công cộng. Học sinh có thể khảo sát lượng xe qua cổng trường, rác thải ở khu phố, cây xanh trên một con đường, rồi dùng kiến thức các môn để phân tích.

Có cần đưa học sinh ra ngoài mới gọi là dạy học gắn với địa phương không?

Không cần. Nhiều bài làm được bằng nhiệm vụ về nhà: học sinh hỏi người thân, quan sát đường đi học, mang một vật mẫu đến lớp. Chuyến đi ra ngoài chỉ cần khi việc quan sát tại chỗ là cốt lõi của bài học.

Làm sao để không lặp lại cùng một nơi ở nhiều môn?

Tổ chuyên môn và nhà trường nên có danh mục chung, ghi môn và khối đã dùng mỗi nơi. Khi lặp, hãy khai thác góc khác: cùng một con sông, môn Địa lí xem dòng chảy, môn Sinh học xem sinh vật, môn Ngữ văn nghe chuyện kể về sông.

Học sinh dân tộc thiểu số có lợi thế gì trong dạy học gắn với địa phương?

Các em thường hiểu rõ phong tục, nghề truyền thống, cây thuốc, món ăn của cộng đồng mình và có thể làm người hướng dẫn cho bạn. Giáo viên nên tạo cơ hội để các em chia sẻ bằng tiếng phổ thông và cả tiếng của dân tộc mình khi phù hợp.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138