TruyenDay.comTruyền Dạy
Hoạt động trải nghiệm và STEM

Dự án STEM vật liệu tái chế: 12 gợi ý theo cấp học và cách gom vật liệu miễn phí

Mười hai dự án STEM làm từ chai nhựa, que kem, bìa cứng, ống hút, chia theo tiểu học, THCS, THPT, kèm tiêu chí thử, cách gom vật liệu và giữ kho dụng cụ gọn.

Two Vietnamese teachers sort cardboard, plastic bottles and drinking straws into plain plastic bins on a long table in a quiet teachers room, overhead view, warm afternoon light

Một dự án STEM không cần bộ dụng cụ đắt tiền: chai nhựa, que kem, bìa cứng, ống hút, dây chun, bóng bay và băng dính là đủ cho phần lớn bài ở tiểu học và trung học cơ sở. Thứ khó hơn là chọn dự án có tiêu chí thử rõ, hợp với kiến thức của khối lớp, và tổ chức gom vật liệu sao cho cả lớp có đủ mà không bắt phụ huynh mua.

Bài này đưa mười hai gợi ý chia theo cấp học, mỗi gợi ý ghi vật liệu chính, kiến thức dùng tới và phép thử. Sau đó là cách lập kho vật liệu dùng chung của tổ, cách thay thế khi thiếu, và vài dự án nên tránh vì dễ nguy hiểm hoặc tốn công mà học được ít. Dự án nào cũng có thể chỉnh độ khó bằng cách thay tiêu chí.

Bốn dự án cho tiểu học

Ở tiểu học, sản phẩm nên làm xong trong một buổi, tiêu chí đơn giản, đo bằng thước hoặc đồng hồ. Học sinh lớp 3 đến lớp 5 thích nhất là được thử nhiều lần.

Dự ánVật liệu chínhKiến thức dùng tớiPhép thử
Thuyền chở hàng bằng giấy bạcGiấy bạc, chậu nước, viên bi hoặc đồng xuVật nổi, vật chìm, hình dạng và sức chứaThuyền chở được nhiều đồng xu nhất trước khi chìm
Dù thả trứngTúi ni lông, dây chỉ, cốc giấy, trứng luộcSức cản không khíThả từ độ cao hai mét, trứng không nứt
Điện thoại cốc giấyHai cốc giấy, dây cước dàiÂm thanh truyền qua vật rắnNghe rõ câu nói nhỏ ở khoảng cách năm mét
Nhà che nắng cho cây conBìa cứng, giấy màu, que treÁnh sáng, bóng râm, nhu cầu của câyĐo nhiệt độ dưới mái so với ngoài trời bằng nhiệt kế

Với tiểu học, giáo viên nên chuẩn bị sẵn khoảng một nửa vật liệu và để học sinh mang nửa còn lại. Nếu để các em tự lo hết, buổi học thường có hai ba nhóm thiếu đồ và ngồi chờ. Dự án dù thả trứng nên dùng trứng luộc chín để đỡ bẩn sân trường.

Bốn dự án cho trung học cơ sở

Ở trung học cơ sở, dự án nên đòi hỏi một kiến thức có trong chương trình Khoa học tự nhiên hoặc Công nghệ của khối, và có số đo để so giữa các nhóm.

Dự ánVật liệu chínhKiến thức dùng tớiPhép thử
Xe chạy bằng bóng bayChai nhựa, nắp chai làm bánh, ống hút, que xiên, bóng bayLực đẩy, ma sát, chuyển độngXe chạy thẳng quá hai mét
Cầu que kemQue kem, keo sữa, dây chunLực, cấu trúc tam giácTỉ số tải trọng chịu được trên khối lượng cầu
Hộp giữ nhiệtHộp bìa, xốp, giấy bạc, vải vụnDẫn nhiệt, vật liệu cách nhiệtNhiệt độ nước giảm ít nhất sau ba mươi phút
Đèn pin tự lắpPin tiểu, đèn LED nhỏ, giấy bạc, kẹp giấy, ống bìaMạch điện kín, công tắcĐèn sáng, bật tắt được mười lần liên tiếp

Dự án đèn pin cần nhắc kỹ chuyện an toàn: chỉ dùng pin tiểu loại thường, không dùng pin sạc dung lượng lớn, không nối tắt hai cực pin bằng giấy bạc quá lâu vì có thể nóng. Ở cầu que kem, hãy quy định số que tối đa để nhóm phải tính toán thay vì dán thật nhiều que.

Bốn dự án cho trung học phổ thông

Ở trung học phổ thông, vật liệu vẫn rẻ nhưng tiêu chí cần đo định lượng và học sinh phải tính trước khi làm. Một vài dự án dưới đây dùng thêm dụng cụ đo có sẵn ở phòng thực hành.

Dự ánVật liệu chínhKiến thức dùng tớiPhép thử
Tên lửa nướcChai nhựa 1,5 lít, nút cao su, bơm xe đạp, bìa làm cánhĐịnh luật bảo toàn động lượng, chuyển động ném xiênBay xa và rơi gần vạch đích đã định
Máy bắn đá miniQue kem, dây chun, thìa nhựaThế năng đàn hồi, chuyển động némBắn trúng vùng đích ở ba khoảng cách khác nhau
Pin trái câyChanh, khoai tây, đinh mạ kẽm, dây đồng, đồng hồ đo điệnPin điện hoáĐo hiệu điện thế, thắp sáng một đèn LED nhỏ
Máy đo độ ẩm đất đơn giảnHai đinh, dây điện, đèn LED, điện trở, pinĐiện trở, độ dẫn điện của đất ẩmPhân biệt được ba cốc đất khô, ẩm vừa, ướt

Tên lửa nước phải bắn ngoài sân, có vạch an toàn, học sinh đứng sau vạch, chai không bơm quá áp lực quy định. Nếu trường chưa có ai từng tổ chức, nên chọn máy bắn đá trước; học được cùng nhóm kiến thức chuyển động ném mà an toàn hơn nhiều.

Lập kho vật liệu dùng chung của tổ chuyên môn

Phần tốn công nhất không phải là dạy mà là gom vật liệu. Một kho chung của tổ giúp giáo viên không phải lo lại từ đầu mỗi lần. Cách làm:

  1. Chọn một góc phòng thực hành hoặc tủ trong phòng giáo viên, xếp thùng nhựa theo nhóm: chai lọ, bìa giấy, que và ống, dây và chun, dụng cụ dán, dụng cụ cắt.
  2. Đầu năm học, gửi phụ huynh danh sách đồ tái chế có thể gom: chai nhựa sạch đã tháo nhãn, hộp bìa, ống giấy vệ sinh, nắp chai. Ghi rõ là tự nguyện, không mua mới.
  3. Phân công mỗi lớp trực kho một tháng: rửa chai, phân loại, báo giáo viên khi một loại sắp hết.
  4. Ghi sổ mượn dụng cụ cắt và súng keo nến; dụng cụ này để riêng trong hộp có khoá, giáo viên giữ.
  5. Cuối mỗi dự án, nhóm tháo sản phẩm và trả lại vật liệu còn dùng được, trừ sản phẩm giữ lại để trưng bày.
  6. Cuối học kỳ, tổ kiểm kho, bỏ vật liệu hỏng, ghi lại loại hay thiếu để báo trước ở học kỳ sau.

Với vật liệu cần mua như keo sữa, băng dính, bóng bay, dây chun, tổ nên đề xuất trong kế hoạch hoạt động chuyên môn từ đầu năm để nhà trường bố trí, thay vì mỗi giáo viên tự bỏ ra.

Thay thế khi thiếu vật liệu

Thiếu một thứ không phải lý do bỏ dự án. Bảng thay thế dưới đây giúp nhóm học sinh tự xoay xở, và chính việc tìm vật thay cũng là một phần của tư duy kỹ thuật.

ThiếuThay bằngLưu ý
Que kemQue tre vót mỏng, đũa tre bẻ đôi, cuộn giấy báo cũ cuốn chặtGiấy cuộn nhẹ nhưng yếu khi bị nén
Keo nếnKeo sữa, băng dính giấy, dây buộcKeo sữa cần để khô qua đêm
Bánh xeNắp chai, đĩa CD cũ, khoanh bìa cứng nhiều lớpĐục lỗ đúng tâm để xe không lắc
Than hoạt tínhThan hoa đập nhỏ, rửa sạch bụiHiệu quả lọc màu kém hơn
Nhiệt kế điện tửNhiệt kế rượu ở phòng thực hànhĐọc số ngang tầm mắt
Cân điện tửCân bằng chai nước đã biết thể tíchMột lít nước khoảng một ki lô gam

Khi giao dự án, bạn có thể ghi rõ "được thay vật liệu nếu ghi lý do vào phiếu thiết kế". Nhóm học sinh ở trường xa trung tâm thường sáng tạo nhất ở phần này vì quen dùng đồ có sẵn.

Dự án nên tránh hoặc phải cân nhắc kỹ

Dự án có lửa trần. Đèn cồn, nến, đốt giấy trong lớp học thường dễ gây cháy, đặc biệt với nhóm đông và vật liệu là giấy, bìa. Nếu bài cần nhiệt, dùng nước nóng từ phích, có người lớn rót.

Dự án dùng hoá chất gia dụng mạnh. Thuốc tẩy, nước rửa bồn cầu, xút không nên đưa vào dự án mang về nhà làm. Ngay cả giấm và bột nở cũng cần dặn đeo kính khi phản ứng mạnh trong chai kín.

Dự án cần dụng cụ phụ huynh phải mua. Bộ mạch lập trình, động cơ, cảm biến có giá trị cao khiến nhóm có điều kiện vượt lên, nhóm khác nản. Nếu trường có sẵn thì dùng tại trường, không yêu cầu mua.

Dự án chỉ có phần trang trí. Mô hình nhà, mô hình thành phố bằng bìa đẹp nhưng không có phép thử thì gần với giờ thủ công. Thêm tiêu chí đo được, ví dụ mái che giữ nhiệt độ thấp hơn, thì mới thành dự án STEM.

Dự án quá dài so với khối lớp. Một dự án kéo bốn tuần ở lớp 6 thường mất hứng giữa chừng. Ở tiểu học và đầu cấp trung học cơ sở, giữ trong một đến hai tuần.

Áp vào lớp của bạn: chọn dự án trong mười lăm phút

Trước khi chọn một trong mười hai gợi ý trên, hãy trả lời nhanh năm câu sau. Nếu có hai câu trả lời "không", nên đổi dự án hoặc chỉnh tiêu chí.

  • Dự án có dùng đúng một nội dung đang dạy trong tháng này không? Ví dụ thầy Minh dạy Vật lý lớp 10 đang ở phần chuyển động ném thì máy bắn đá hợp hơn pin trái cây, dù pin trái cây vui hơn.
  • Bạn đã tự làm thử một lần chưa? Làm thử cho biết vật liệu nào hay hỏng, khâu nào mất thời gian, và tiêu chí đặt ra có đạt được không.
  • Phép thử có làm được trong lớp trong vòng mười phút cho cả lớp không? Nếu mỗi nhóm thử mất năm phút và lớp có mười nhóm, cần chia thử song song ở hai ba bàn.
  • Mỗi nhóm có ít nhất hai cách làm khác nhau để chọn không? Dự án chỉ có một cách đúng thì học sinh sẽ chép nhau.
  • Có điểm nào gây nguy hiểm mà bạn chưa có biện pháp không? Dụng cụ cắt, keo nóng, nước gần ổ điện, vật bay ra ngoài.

Ví dụ áp dụng: cô Hạnh dạy Công nghệ lớp 6 ở Trường THCS A muốn làm dự án về nhà ở. Thay vì mô hình nhà bằng bìa chỉ để trưng bày, cô đổi thành "mái che bằng vật liệu tái chế giữ cho cốc nước bên dưới mát hơn ngoài nắng ít nhất ba độ sau hai mươi phút". Cùng vật liệu, cùng thời lượng, nhưng học sinh phải bàn về màu mái, độ dày, khe thoáng, tức là đúng nội dung bài học.

Câu hỏi thường gặp

Có nên bắt mỗi học sinh tự mua vật liệu cho dự án STEM không?

Không nên. Vật liệu tái chế gom từ gia đình là tự nguyện, còn vật liệu tiêu hao như keo, băng dính nên do tổ chuyên môn đề xuất nhà trường bố trí. Yêu cầu mua dễ tạo chênh lệch giữa các nhóm và gây phiền cho phụ huynh.

Dự án STEM nào dễ nhất cho giáo viên mới bắt đầu?

Cầu que kem và xe chạy bằng bóng bay là hai dự án dễ tổ chức nhất ở trung học cơ sở: vật liệu rẻ, phép thử rõ, an toàn, và học sinh có thể thử nhiều lần ngay trong lớp. Ở tiểu học, thuyền giấy bạc chở đồng xu là lựa chọn an toàn.

Làm sao để dự án tái chế không bị lặp lại năm nào cũng giống nhau?

Giữ dự án nhưng đổi tiêu chí: năm nay cầu chịu tải lớn nhất, năm sau cầu dài nhất với cùng số que, năm sau nữa cầu qua được khoảng trống có vật cản. Mỗi lần đổi tiêu chí là học sinh phải nghĩ lại thiết kế.

Sản phẩm STEM sau khi chấm nên xử lý thế nào?

Giữ lại vài sản phẩm tiêu biểu kèm phiếu thiết kế để làm mẫu năm sau và trưng bày ngày hội. Phần còn lại nhóm tháo ra, trả vật liệu dùng được vào kho chung, phần hỏng phân loại rác đúng cách cùng học sinh.

Trường ở vùng khó khăn có làm dự án STEM được không?

Được, và nhiều khi làm tốt hơn vì học sinh quen dùng vật liệu có sẵn như tre, nứa, lá, đất sét, vỏ chai. Quan trọng là tiêu chí thử rõ ràng và gắn với kiến thức trong chương trình, chứ không phải vật liệu hiện đại.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138