TruyenDay.comTruyền Dạy
Kiểm tra và đánh giá

Lời phê trên bài làm của học sinh: viết sao cho em sửa được, không chỉ khen chê

Cấu trúc lời phê ba phần, mẫu câu theo môn, ký hiệu chấm thống nhất, cách phê nhanh khi có hai trăm bài và những câu phê nên tránh vì làm học sinh tổn thương.

Close view of a Vietnamese teacher hand writing short red notes in the margin of blank student worksheets at a kitchen table at night, warm yellow lamp light

Một lời phê có ích trả lời ba câu: em đã làm được điều gì cụ thể, chỗ nào chưa đạt và vì sao, lần sau em cần làm gì. Lời phê như "khá", "cần cố gắng", "bài làm sơ sài" cho biết thầy cô hài lòng hay không nhưng không cho học sinh biết phải sửa thế nào, nên bài sau các em mắc lại đúng lỗi cũ.

Dưới đây là khung ba phần cho lời phê, mẫu câu theo môn, bộ ký hiệu chấm để không phải viết lại một lỗi nhiều lần, cách phê nhanh khi phải chấm vài trăm bài mỗi đợt, cách bắt học sinh đọc và dùng lời phê, và danh sách câu nên tránh. Góc nhìn ở đây là lời phê trên bài làm, viết tay khi chấm; phần nhận xét ghi vào hồ sơ cuối kỳ là việc khác.

Vì sao "khá, cần cố gắng" không giúp gì

Thử đặt mình vào vị trí một học sinh lớp 7 nhận lại bài văn có điểm sáu và lời phê "bài viết còn sơ sài, cần cố gắng hơn". Em biết mình chưa đạt, nhưng sơ sài ở đâu: thiếu ý, thiếu dẫn chứng, hay câu văn ngắn cụt? Cố gắng hơn là làm gì? Em không có câu trả lời, và cách dễ nhất là lần sau viết dài hơn, điều không chắc đã đúng.

Nghiên cứu về phản hồi trong giáo dục từ lâu chỉ ra rằng phản hồi có tác dụng khi nó cụ thể, gắn với mục tiêu và chỉ ra bước tiếp theo. Lời phê chung chung chỉ truyền đạt cảm xúc của người chấm. Lời khen chung như "tốt lắm" cũng vậy: học sinh vui nhưng không biết điều gì làm bài tốt để lặp lại.

Một chi tiết hay bị bỏ qua: khi bài có cả điểm số và lời phê, nhiều học sinh chỉ nhìn điểm. Vì thế lời phê phải đủ cụ thể để đáng đọc, và giáo viên cần có hoạt động buộc học sinh dùng lời phê, phần này bàn ở mục sau. Lời phê hay mà không ai đọc thì cũng như không viết.

Khung ba phần cho một lời phê

Mỗi phần chỉ cần một câu. Ba câu này viết trong khoảng một phút nếu bạn đã chấm xong và biết bài mạnh yếu ở đâu.

  1. Ghi nhận một điều cụ thể đã làm được. Chỉ rõ vị trí hoặc kỹ năng: "Đoạn hai em dùng được hai dẫn chứng từ văn bản để làm rõ ý." Tránh "bài làm tốt" vì không chỉ ra gì.
  2. Chỉ một điểm cần sửa quan trọng nhất, kèm lý do. Không liệt kê mọi lỗi. Chọn lỗi ảnh hưởng nhiều nhất tới mục tiêu bài: "Kết bài chưa quay lại vấn đề nêu ở mở bài, nên người đọc không thấy em trả lời câu hỏi đề đặt ra."
  3. Giao một việc làm tiếp theo cụ thể. Việc nhỏ, làm được ngay: "Viết lại kết bài trong ba câu, câu đầu nhắc lại vấn đề." Đây là phần biến lời phê thành bài học.

Nguyên tắc một điểm sửa nghe ít, nhưng học sinh sửa được một lỗi thật sự còn hơn đọc danh sách năm lỗi rồi không sửa lỗi nào. Các lỗi nhỏ còn lại đánh dấu bằng ký hiệu trên bài, không cần viết thành lời.

Mẫu lời phê theo môn: trước và sau khi viết lại

Các lời phê dưới đây giả định cho bài làm của học sinh, cột trái là cách viết quen thuộc, cột phải là phiên bản theo khung ba phần.

Môn và bàiLời phê quen thuộcLời phê viết lại
Ngữ văn lớp 7, bài văn biểu cảmBài viết có cảm xúc nhưng còn sơ sàiĐoạn tả bà ngồi nhặt rau làm người đọc thấy rõ tình cảm của em. Thân bài mới có một kỷ niệm nên cảm xúc chưa được đẩy lên. Em thêm một kỷ niệm thứ hai, viết khoảng năm câu, có chi tiết nhìn thấy hoặc nghe thấy.
Toán lớp 10, bài giải bất phương trìnhSai dấu, cẩn thận hơnEm lập đúng các bước biến đổi. Ở bước chia hai vế cho số âm em chưa đổi chiều bất đẳng thức nên tập nghiệm ngược. Làm lại bài hai với lưu ý này và tự thử một giá trị trong tập nghiệm để kiểm tra.
Lịch sử lớp 8, câu trả lời tự luậnChưa đủ ýEm trình bày đúng trình tự sự kiện. Câu hỏi yêu cầu giải thích nguyên nhân nhưng bài mới kể diễn biến. Viết thêm hai câu bắt đầu bằng "vì" để nêu nguyên nhân.
Khoa học tự nhiên lớp 6, báo cáo thí nghiệmTrình bày bẩnBảng số liệu ghi đủ ba lần đo. Phần kết luận chưa dựa vào số liệu trong bảng. Viết lại kết luận, mỗi câu dẫn một con số từ bảng.
Tiểu học lớp 3, bài viết đoạn vănEm viết kháCâu mở đầu giới thiệu được con vật em yêu. Em mới tả màu lông, chưa tả hoạt động. Viết thêm hai câu tả con vật lúc ăn hoặc lúc chơi.

Mỗi lời phê viết lại dài hơn bản gốc khoảng hai câu nhưng đem lại cho học sinh một việc cụ thể. Với tiểu học, câu chữ đơn giản hơn và việc giao thêm cần thật nhỏ, làm được ngay trong buổi.

Bộ ký hiệu chấm thống nhất để không viết lại một lỗi nhiều lần

Lỗi lặp lại như chính tả, thiếu đơn vị, câu sai ngữ pháp không cần viết thành lời mỗi lần. Thống nhất một bộ ký hiệu, dán ở cuối vở hoặc phát cho học sinh đầu năm. Ví dụ một bộ ký hiệu tổ Văn và tổ Toán có thể dùng chung:

  • Gạch chân và chữ CT bên lề: lỗi chính tả, học sinh tự tìm và viết lại đúng.
  • Dấu ngoặc vuông và chữ C: câu sai ngữ pháp hoặc tối nghĩa, học sinh viết lại câu.
  • Dấu mũi tên lên: chỗ cần thêm dẫn chứng hoặc giải thích.
  • Chữ ĐV: thiếu hoặc sai đơn vị trong bài tính.
  • Dấu chấm hỏi bên lề: lập luận chưa rõ, thầy cô chưa hiểu em muốn nói gì.
  • Dấu tích kép: chỗ làm đặc biệt tốt, để học sinh biết đó là điều nên lặp lại.
  • Khoanh tròn số bước: bước giải bắt đầu sai, các bước sau chỉ sai theo.

Ký hiệu chỉ có tác dụng khi học sinh phải làm gì đó với nó. Quy định rõ: bài trả về, em sửa mọi lỗi có ký hiệu ngay bên cạnh bằng bút màu khác trong mười phút đầu tiết. Như vậy ký hiệu trở thành việc cần làm chứ không chỉ là dấu đỏ trên giấy.

Phê nhanh khi có vài trăm bài mỗi đợt

Đọc lướt mười bài trước khi chấm. Trước khi đặt bút, đọc nhanh mười bài để thấy các lỗi phổ biến. Viết sẵn ba đến năm lời phê mẫu cho các lỗi ấy, rồi khi chấm chỉ cần điều chỉnh vài chữ cho từng bài.

Lỗi chung thì nhận xét chung. Nếu nửa lớp cùng thiếu kết bài, đừng viết lời phê ấy hai mươi lần. Ghi chữ KB bên lề và dành năm phút trong tiết trả bài để giảng chung cho cả lớp.

Chấm theo câu, không theo bài. Với bài nhiều câu tự luận, chấm câu một cho cả lớp, rồi câu hai cho cả lớp. Bạn giữ được tiêu chí ổn định và nhìn rõ lỗi phổ biến của từng câu.

Phê sâu luân phiên. Không cần viết lời phê đầy đủ ba phần cho mọi bài mọi lần. Mỗi đợt chọn một phần ba lớp để phê kỹ, các em còn lại nhận ký hiệu và một câu ngắn. Ghi lại để lượt sau đến lượt nhóm khác.

Dùng phiếu phản hồi in sẵn. Với bài có rubric, in phiếu có sẵn các tiêu chí, chỉ khoanh mức và thêm một câu việc cần làm. Tốc độ tăng mà học sinh vẫn có thông tin rõ.

Làm cho học sinh đọc và dùng lời phê

Cách đơn giản nhất là dành mười phút đầu tiết trả bài cho việc sửa theo lời phê, trước khi giáo viên chữa chung. Học sinh đọc lời phê, làm đúng việc được giao, nộp lại phần sửa hoặc kẹp vào bài. Giáo viên đi quanh lớp, nhìn nhanh vài bài. Sau vài lần, học sinh hiểu rằng lời phê là việc phải làm, không phải câu để đọc rồi gấp vở.

Một cách khác là trả lời phê trước, điểm sau. Cô Hạnh dạy Văn lớp 7 thử trả bài chỉ có lời phê và ký hiệu, yêu cầu học sinh đọc, tự đoán mình được khoảng bao nhiêu điểm và sửa một đoạn. Cuối tiết cô mới công bố điểm. Học sinh đọc lời phê kỹ hơn hẳn vì chưa có con số để nhìn.

Cuối cùng, hãy theo dõi việc sửa ở bài sau. Khi chấm bài kế tiếp, xem lại lời phê lần trước của em đó; nếu em đã sửa được lỗi cũ, ghi nhận rõ trong lời phê mới: "Kết bài lần này đã quay lại vấn đề, đúng như lần trước cô góp ý." Học sinh thấy góp ý của thầy cô được nhớ và việc mình sửa được ghi nhận.

Câu phê nên tránh và cách nói thay

Lời phê nằm lại trên giấy, học sinh và phụ huynh đọc nhiều lần. Một số câu tưởng là thúc đẩy nhưng thực ra gây tổn thương hoặc gắn nhãn.

Nên tránhVì saoNói thay
Em lười quáPhán xét con người, không chỉ ra việcBài thiếu câu ba và câu bốn, em hoàn thành hai câu này
Viết như học sinh lớp dướiSo sánh làm học sinh xấu hổCâu văn còn ngắn, em thử nối hai câu bằng từ nối như vì, nên
Sao lần nào cũng sai chỗ nàyNhấn vào thất bại lặp lạiLỗi đổi chiều bất đẳng thức lặp lại, em ghi lưu ý này lên đầu trang nháp khi làm bài
Kém nhất lớpXếp hạng công khai, gắn nhãnKhông so với bạn; chỉ so với yêu cầu của bài
Chữ xấu không đọc đượcChung chung, không giúp sửaEm viết cách dòng và tách các bước tính để thầy đọc được lời giải
Bài chép mạngKết luận khi chưa trao đổiGặp riêng học sinh hỏi về quá trình làm bài trước khi ghi bất kỳ nhận xét nào

Nguyên tắc chung: lời phê nói về bài, không nói về con người, không so sánh với bạn khác. Vấn đề nghiêm trọng như nghi chép bài hãy trao đổi riêng, không ghi lên bài.

Câu hỏi thường gặp

Lời phê nên viết bằng mực đỏ hay màu khác?

Màu mực không phải điều quyết định. Điều quan trọng là lời phê cụ thể và có việc làm tiếp. Một số giáo viên dùng màu xanh lá cho điểm mạnh và màu đỏ cho điểm cần sửa để học sinh phân biệt nhanh; bạn có thể thống nhất trong tổ.

Có cần viết lời phê cho bài đạt điểm tối đa không?

Có, nhưng ngắn. Ghi nhận một điều cụ thể làm bài tốt và gợi ý một thử thách tiếp theo, như thử cách giải khác hoặc mở rộng một ý. Học sinh giỏi cũng cần biết hướng tiến bộ, không chỉ nhận lời khen.

Bao lâu thì nên trả bài sau khi chấm?

Càng sớm càng tốt, khi học sinh còn nhớ mình đã làm gì. Bài trả sau hai tuần thì lời phê mất nhiều tác dụng vì học sinh đã sang nội dung khác. Nếu khối lượng lớn, ưu tiên trả nhanh với ký hiệu và phê sâu luân phiên.

Lời phê bằng ký hiệu có làm học sinh tiểu học khó hiểu không?

Với học sinh tiểu học nên dùng ít ký hiệu, hình dễ nhớ, và giải thích kỹ trên lớp trong vài lần đầu. Lời phê viết bằng câu ngắn, từ quen thuộc, và giao việc thật nhỏ để các em làm được ngay trong giờ.

Học sinh không đồng ý với lời phê thì xử lý thế nào?

Mời học sinh trao đổi riêng, hỏi em hiểu yêu cầu bài như thế nào. Nhiều khi bất đồng đến từ đề chưa rõ hoặc tiêu chí chưa được nói trước. Nếu học sinh có lý, sửa lời phê và ghi nhận; nếu chưa, giải thích dựa trên tiêu chí cụ thể.

Có nên để học sinh viết lời phê cho bài của bạn không?

Có thể, khi đã có tiêu chí rõ và hướng dẫn cách viết theo khung ba phần. Phản hồi đồng đẳng giúp học sinh hiểu tiêu chí sâu hơn. Tuy vậy giáo viên vẫn cần đọc lại để bảo đảm lời phê tôn trọng và chính xác.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138