TruyenDay.comTruyền Dạy
Hoạt động trải nghiệm và STEM

Tổ chức hoạt động hướng nghiệp trong trường: gặp người làm nghề và lập hồ sơ nghề

Giáo viên tổ chức hướng nghiệp cho học sinh THCS, THPT: mời người làm nghề, giao phỏng vấn người lao động, lập hồ sơ nghề nhóm, tránh biến buổi học thành quảng cáo.

A Vietnamese mechanic in work clothes shows a small engine part to teenage students gathered around a workbench in a schoolyard shelter, backs to camera, eye level, overcast light

Hoạt động hướng nghiệp trong trường hiệu quả nhất khi học sinh được gặp, hỏi và quan sát người làm nghề thật, rồi tự viết lại điều mình thấy, chứ không chỉ nghe giới thiệu ngành nghề qua màn chiếu. Ba hoạt động dễ tổ chức nhất là: mời người làm nghề đến lớp, giao học sinh phỏng vấn một người lao động quanh mình, và lập hồ sơ nghề theo nhóm.

Bài này viết cho giáo viên dạy Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp hoặc giáo viên được phân công phụ trách hướng nghiệp khối 9 và khối 12. Phần trắc nghiệm sở thích nghề không nằm ở đây; trọng tâm là cách tổ chức để học sinh tiếp xúc với nghề thật, kèm bộ câu hỏi phỏng vấn, khung hồ sơ nghề và những điều cần dặn khách mời.

Hướng nghiệp ở trường phổ thông nhắm tới điều gì

Trong Chương trình giáo dục phổ thông 2018, định hướng nghề nghiệp là một trong các năng lực đặc thù của môn Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp. Mục tiêu không phải giúp học sinh chọn xong nghề ở lớp 9 hay lớp 12, mà giúp các em biết cách tìm hiểu một nghề, nhận ra sở thích và khả năng của bản thân, và ra quyết định học tiếp có căn cứ.

Điều này dẫn tới một nguyên tắc tổ chức: học sinh cần thông tin nghề từ nhiều nguồn, kể cả mặt khó của nghề. Một buổi chỉ nghe người thành đạt kể chuyện thành công cho các em hình ảnh lệch. Một buổi học sinh tự hỏi bác thợ điện về những ngày làm dưới nắng, về chuyện phải học tiếp chứng chỉ, sẽ cho hình ảnh đúng hơn.

Nguyên tắc thứ hai: không xếp nghề cao thấp. Giáo viên tránh những câu như "học không giỏi thì đi học nghề". Hướng nghiệp tốt giới thiệu ngang nhau các con đường học tiếp: trung học phổ thông, giáo dục nghề nghiệp, vừa học vừa làm, để mỗi em có lựa chọn phù hợp với mình.

Mời người làm nghề đến lớp: chuẩn bị và dẫn buổi

Khách mời thường là phụ huynh, cựu học sinh hoặc người lao động ở xã, phường. Buổi gặp ba mươi đến bốn mươi phút là vừa. Các bước:

  1. Hỏi lớp trước một tuần: các em muốn tìm hiểu nghề nào. Chọn nghề mà học sinh tò mò và có người sẵn sàng đến, ưu tiên nghề quanh địa phương mà các em ít để ý.
  2. Gặp hoặc gọi trước cho khách mời, nói rõ thời lượng, đối tượng, và mong muốn: kể một ngày làm việc thật, cả phần vất vả, con đường học để vào nghề, và để dành nửa thời gian cho câu hỏi.
  3. Cho học sinh chuẩn bị câu hỏi theo nhóm, mỗi nhóm hai câu, giáo viên lọc trùng và sắp xếp thứ tự.
  4. Nếu được, xin khách mang theo một dụng cụ, một sản phẩm hoặc một việc nhỏ cho học sinh làm thử ngay tại lớp.
  5. Trong buổi gặp, giáo viên dẫn chứ không nói thay: giới thiệu khách ngắn, giữ giờ, mời nhóm đặt câu hỏi, gợi thêm câu hỏi khi lớp im.
  6. Năm phút cuối, mỗi học sinh ghi ba điều: một điều bất ngờ về nghề, một điều em thấy hợp với mình, một điều em thấy chưa hợp.
  7. Sau buổi, lớp gửi lời cảm ơn khách mời bằng một tấm thiệp viết tay chung.

Nên dặn khách mời không giới thiệu cơ sở đào tạo hay doanh nghiệp cụ thể theo kiểu tuyển sinh, quảng bá. Nếu khách có ý định đó, giáo viên nhẹ nhàng nói trước rằng buổi gặp chỉ để học sinh hiểu nghề.

Bộ câu hỏi phỏng vấn người lao động cho học sinh

Nhiệm vụ vận dụng hay nhất của chủ đề hướng nghiệp là học sinh tự phỏng vấn một người lao động: người thân, hàng xóm, người bán hàng quen. Bộ câu hỏi gợi ý, học sinh chọn ít nhất sáu câu:

  • Một ngày làm việc bình thường của cô chú bắt đầu và kết thúc lúc nào, gồm những việc gì?
  • Việc nào trong nghề cô chú thích nhất, việc nào thấy mệt nhất?
  • Để vào nghề, cô chú đã học gì, ở đâu, mất bao lâu? Bây giờ người mới vào nghề có học khác không?
  • Nghề này cần sức khoẻ, tính cách hay kỹ năng gì đặc biệt?
  • Có lúc nào cô chú muốn đổi nghề không? Vì sao vẫn tiếp tục hoặc vì sao đã đổi?
  • Nghề này mười năm trước khác bây giờ thế nào? Cô chú nghĩ mười năm nữa sẽ ra sao?
  • Môn học nào ở trường cô chú thấy có ích nhất cho công việc?
  • Nếu một bạn học sinh muốn thử nghề này, cô chú khuyên nên bắt đầu từ việc gì?

Dặn học sinh: xin phép trước khi phỏng vấn, không hỏi về thu nhập nếu người được hỏi không muốn nói, ghi lại câu trả lời bằng lời của người được phỏng vấn, và đọc lại cho họ nghe để kiểm tra. Bài báo cáo một trang gồm tóm tắt câu trả lời và một đoạn "điều em rút ra cho bản thân".

Sau buổi hướng nghiệp: biến điều nghe được thành suy nghĩ của chính học sinh

Viết phản hồi ngay trong ngày. Phiếu ba điều cuối buổi gặp khách mời phải thu lại trong ngày. Để qua tuần, học sinh chỉ nhớ chuyện vui khách kể, quên mất điều các em từng thấy hợp hay không hợp với mình.

So hai nghề cạnh nhau. Sau khi đã gặp hai người làm nghề khác nhau, cho nhóm lập bảng so sánh: giờ giấc, nơi làm, cần học gì, điều vất vả. Việc so sánh giúp học sinh thấy tiêu chí chọn nghề rõ hơn so với tìm hiểu từng nghề riêng lẻ.

Ghi vào sổ cá nhân suốt năm. Mỗi học sinh có vài trang trong vở dành cho hướng nghiệp, ghi dồn qua các hoạt động. Cuối năm, em đọc lại sẽ thấy suy nghĩ của mình thay đổi ra sao. Thầy cô cũng dùng sổ này làm minh chứng khi nhận xét.

Đặt câu hỏi ngược lại cho học sinh. Khi một em nói "em thích nghề này", hỏi tiếp "điều gì trong một ngày làm việc của nghề đó khiến em thích" và "việc vất vả nhất em có chịu được không". Hai câu này kéo học sinh từ ấn tượng sang suy nghĩ có căn cứ.

Không chấm đúng sai lựa chọn. Phần nhận xét hướng nghiệp đánh giá cách em tìm hiểu và lập luận, không đánh giá nghề em chọn tốt hay không. Em chọn nghề phổ thông hay nghề hiếm đều được ghi nhận như nhau nếu em có căn cứ.

Khung hồ sơ nghề cho nhóm

Sau buổi gặp và phỏng vấn, mỗi nhóm lập hồ sơ một nghề trên tờ giấy khổ lớn hoặc vài trang vở. Khung dưới giúp hồ sơ có nội dung chứ không chỉ là tranh vẽ đẹp.

MụcNội dung cần cóNguồn thông tin
Công việc chínhNăm việc người làm nghề làm thường ngàyBuổi gặp khách mời, phỏng vấn
Môi trường làm việcTrong nhà hay ngoài trời, giờ giấc, làm một mình hay theo nhómPhỏng vấn, quan sát
Yêu cầu với người làm nghềSức khoẻ, kỹ năng, tính cách, môn học liên quanKhách mời, tài liệu giáo viên cung cấp
Con đường họcCó những cách nào để vào nghề, học bao lâuKhách mời, thông tin tuyển sinh chính thức
Mặt khó của nghềÍt nhất hai điều vất vả hoặc rủi roPhỏng vấn
Nghề này ở địa phươngCó những nơi nào cần người làm nghề này quanh mìnhQuan sát, hỏi người thân
Nhóm tự nhận xétThành viên nào thấy hợp, vì sao; thành viên nào thấy chưa hợp, vì saoThảo luận nhóm

Hàng "Mặt khó của nghề" là hàng bắt buộc. Hồ sơ nào để trống hàng này thì trả lại cho nhóm bổ sung. Đây là cách đơn giản nhất để học sinh không chỉ nhìn nghề qua lớp vỏ hấp dẫn.

Áp vào trường của bạn: lịch hướng nghiệp một năm cho khối 9

Ví dụ dưới đây là lịch giả định của thầy Tuấn, phụ trách hướng nghiệp khối 9, Trường THCS A ở một xã ven đô. Mỗi tháng một việc, không dồn vào cuối năm:

  • Tháng 9 và 10. Học sinh tự tìm hiểu sở thích và điểm mạnh qua các hoạt động trên lớp; ghi vào sổ cá nhân.
  • Tháng 11. Buổi gặp hai người làm nghề khác hẳn nhau, ví dụ một thợ sửa xe và một nhân viên y tế xã.
  • Tháng 12. Nhiệm vụ phỏng vấn người lao động quanh mình, báo cáo trong tiết sinh hoạt lớp.
  • Tháng 1 và 2. Nhóm lập hồ sơ nghề, trưng bày ở hành lang khối 9 cho các lớp đi xem.
  • Tháng 3. Giới thiệu các con đường học tiếp sau lớp 9, mời cựu học sinh đang học trung học phổ thông và đang học nghề cùng chia sẻ.
  • Tháng 4. Học sinh viết kế hoạch học tiếp của mình, giáo viên trao đổi riêng với từng em còn phân vân.
  • Tháng 5. Gửi phụ huynh bản tóm tắt hoạt động và kế hoạch học tiếp em đã tự viết.

Với khối 12, khung tương tự nhưng thêm phần tìm hiểu ngành học ở cao đẳng, đại học và học nghề, đọc thông tin tuyển sinh chính thức, và cân nhắc giữa nguyện vọng với điều kiện gia đình. Trao đổi riêng với học sinh về kế hoạch học tiếp luôn làm một đối một, không công khai trước lớp.

Nên và tránh khi tổ chức hướng nghiệp

Một số điểm hay làm buổi hướng nghiệp lệch hướng, kèm cách làm thay thế.

NênTránh
Giới thiệu nhiều con đường học tiếp ngang nhauNói học nghề là lựa chọn cho học sinh học yếu
Mời người làm nghề bình thường, gần gũiChỉ mời người nổi tiếng, thành đạt
Để học sinh hỏi về mặt khó của nghềChỉ nghe kể chuyện thành công
Trao đổi kế hoạch học tiếp riêng với từng emĐọc nguyện vọng của học sinh trước lớp
Dùng thông tin tuyển sinh chính thứcĐể cơ sở đào tạo vào trường quảng bá tuyển sinh
Ghi nhận cả lựa chọn "chưa biết", "cần thêm thời gian"Ép học sinh chọn ngay một nghề

Nếu nhà trường có chương trình phối hợp với cơ sở đào tạo, nên tách rõ buổi tư vấn tuyển sinh tự nguyện với tiết hướng nghiệp trong chương trình, để phụ huynh và học sinh không hiểu nhầm.

Câu hỏi thường gặp

Không mời được người làm nghề đến lớp thì làm sao?

Giao học sinh phỏng vấn người lao động quanh mình là cách thay thế tốt, vì mỗi em sẽ mang về một nghề. Có thể ghi âm hoặc ghi lời kể của người được phỏng vấn để chia sẻ trong nhóm, miễn là được họ đồng ý.

Có nên dùng trắc nghiệm sở thích nghề trong tiết hướng nghiệp không?

Có thể dùng như một điểm khởi đầu để học sinh suy nghĩ về bản thân, nhưng kết quả chỉ để tham khảo. Giáo viên nên nói rõ trắc nghiệm không chọn nghề thay cho em, và luôn đi kèm hoạt động tiếp xúc nghề thật.

Hướng nghiệp bắt đầu từ lớp mấy là hợp lý?

Trong Chương trình 2018, nội dung tìm hiểu nghề đã có từ tiểu học và tăng dần ở trung học cơ sở, trung học phổ thông. Ở lớp 6, 7, hoạt động chủ yếu là làm quen với các nghề quanh mình; lớp 9 và lớp 12 là lúc học sinh cần ra quyết định học tiếp.

Phụ huynh muốn con học theo nghề khác với mong muốn của em thì giáo viên làm gì?

Giáo viên không đứng về phía nào, mà giúp hai bên có thêm thông tin: mời phụ huynh xem hồ sơ nghề con đã làm, gợi ý cả nhà cùng tìm hiểu con đường học của cả hai nghề. Trao đổi riêng, không bàn trước lớp.

Học sinh nói chưa biết thích nghề gì thì sao?

Đó là câu trả lời bình thường. Giáo viên ghi nhận và giao em thêm một hai nhiệm vụ tìm hiểu nghề khác nhau, khuyến khích tham gia câu lạc bộ để thử. Không ép em viết một nghề cho có trong kế hoạch.

Có cần mời cả nghề ít được chú ý không?

Rất nên. Những nghề như kỹ thuật viên nông nghiệp, thợ sửa điện lạnh, nhân viên chăm sóc người cao tuổi thường ít được học sinh nghĩ tới nhưng lại có nhu cầu ở địa phương. Giới thiệu chúng giúp học sinh có thêm lựa chọn thực tế.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138