TruyenDay.comTruyền Dạy
Soạn kế hoạch bài dạy

Mục tiêu kế hoạch bài dạy: viết phần năng lực, phẩm chất bằng động từ đo được

Cách viết mục tiêu kế hoạch bài dạy từ yêu cầu cần đạt: bảng động từ nên dùng và nên tránh, chọn năng lực chung, đặc thù, phẩm chất và mẫu cho ba môn.

Two Vietnamese teachers seen from behind compare loose sheets of paper at a long table in a quiet teachers room, a thermos and cups between them, soft overcast light from tall windows

Mục tiêu trong kế hoạch bài dạy viết đúng khi mỗi ý trả lời được câu hỏi "học sinh làm gì để chứng tỏ đã đạt": dùng động từ quan sát được (nêu, chỉ ra, giải thích, tính, so sánh, viết), gắn với yêu cầu cần đạt của chương trình, và chỉ chọn những năng lực, phẩm chất mà hoạt động trong tiết thật sự rèn. Mục tiêu viết bằng "hiểu", "nắm được", "yêu quý" thì không ai đo được, kể cả chính người soạn.

Phần dưới đi từ chỗ lấy nguyên liệu (yêu cầu cần đạt), qua bảng động từ nên và không nên dùng, cách chọn năng lực chung và đặc thù, cách viết phẩm chất cho khỏi thành khẩu hiệu, đến mẫu mục tiêu của ba tiết giả định và các câu góp ý tổ chuyên môn hay ghi bên lề.

Mục tiêu viết cho ai đọc và đo bằng gì

Mục tiêu có ba người đọc. Người thứ nhất là chính bạn, lúc soạn hoạt động và lúc cuối tiết tự hỏi lớp đã đến đâu. Người thứ hai là đồng nghiệp dự giờ, họ dùng mục tiêu làm thước để nhận xét tiết dạy có đạt hay không. Người thứ ba là tổ chuyên môn khi duyệt kế hoạch, họ đối chiếu mục tiêu với yêu cầu cần đạt của chương trình môn học.

Cả ba người đều cần cùng một thứ: nhìn vào lớp học là biết mục tiêu đạt hay chưa. "Học sinh hiểu được khái niệm tỉ lệ thức" không cho ai thấy gì. "Học sinh nhận ra được tỉ lệ thức trong bốn cặp tỉ số cho sẵn và tìm được số hạng chưa biết" thì người dự giờ chỉ cần nhìn phiếu luyện tập là kết luận được.

Vì vậy trước khi viết bất kỳ ý nào, hãy tự hình dung cảnh cuối tiết: học sinh đang làm việc gì, trên giấy hay bằng lời, và bạn sẽ nhìn vào đâu để biết em đó đạt. Nếu không tả được cảnh ấy, mục tiêu còn mơ hồ.

Một mục tiêu đo được cũng giúp bạn cắt bớt. Khi tiết đã quá dài, hoạt động nào không phục vụ mục tiêu nào trên giấy là hoạt động đầu tiên nên bỏ.

Lấy mục tiêu từ yêu cầu cần đạt của chương trình

Chương trình giáo dục phổ thông 2018 ghi yêu cầu cần đạt cho từng mạch nội dung của từng môn, theo lớp. Đó là nguồn chính thức của mục tiêu, không phải phần mục tiêu in ở đầu sách giáo khoa hay sách giáo viên. Cách làm:

  1. Mở chương trình môn học, tìm đúng lớp và mạch nội dung của bài. Chép nguyên văn các yêu cầu cần đạt liên quan ra nháp.
  2. Gạch chân động từ trong yêu cầu cần đạt. Đó là mức độ tối đa bài dạy phải chạm tới.
  3. Xét bài này dạy trọn yêu cầu đó hay chỉ một phần (nhiều yêu cầu trải qua hai ba bài). Nếu chỉ một phần, cắt hẹp lại cho vừa.
  4. Chuyển mỗi yêu cầu thành một hai ý mục tiêu cụ thể cho tiết: thêm đối tượng (với ngữ liệu nào, với bài toán nào) và điều kiện (theo cặp, có gợi ý, trong bao lâu nếu cần).
  5. Đối chiếu năng lực đặc thù của môn trong chương trình để gọi đúng tên thành phần năng lực mà ý đó rèn.
  6. Chỉ sau đó mới chọn năng lực chung và phẩm chất, dựa trên hình thức tổ chức của hoạt động.

Nếu tổ chuyên môn đã có kế hoạch dạy học cả năm ghi sẵn yêu cầu cần đạt theo từng bài, bạn dùng luôn bảng đó làm điểm xuất phát, đỡ được bước tra cứu.

Động từ nên dùng và nên tránh

Bảng gom các động từ hay gặp. Cột bên trái là thứ tổ chuyên môn hay gạch; cột giữa là cách thay; cột phải là sản phẩm tương ứng để bạn kiểm tra được.

Nên tránhThay bằngSản phẩm để kiểm
Hiểu, nắm đượcNêu được, giải thích được bằng lời của mình, cho ví dụCâu trả lời miệng hoặc viết có ví dụ riêng
BiếtNhận biết, chỉ ra, gọi tênPhiếu đánh dấu, gạch chân trong ngữ liệu
Thành thạo, nắm vữngThực hiện được (kèm số lượng, điều kiện)Làm đúng ba trên bốn câu không cần gợi ý
Có ý thứcThực hiện, tuân thủ (hành vi cụ thể)Quan sát lúc làm nhóm, ghi vào bảng kiểm
Yêu thích, say mêBỏ khỏi mục tiêu, hoặc thay bằng hành vi chủ độngĐặt câu hỏi thêm, xung phong trình bày
Phát triển tư duyGọi đúng thành phần năng lực và việc làm cụ thểLập luận hai bước, so sánh hai cách giải

Động từ "hiểu" không bị cấm tuyệt đối, nhưng đứng một mình thì vô nghĩa với người đo. Nếu muốn giữ, viết kèm "thể hiện qua việc ..." để ai đọc cũng biết nhìn vào đâu.

Cũng tránh xếp chồng ba bốn động từ vào một ý ("nhận biết, phân tích, đánh giá và vận dụng"). Mỗi ý một động từ chính, nhiều mức thì tách thành nhiều ý.

Chọn năng lực chung và năng lực đặc thù

Năng lực chung có ba: tự chủ và tự học, giao tiếp và hợp tác, giải quyết vấn đề và sáng tạo. Đừng ghi đủ cả ba vào mọi tiết. Chỉ ghi năng lực mà hình thức hoạt động thật sự đòi hỏi: có làm nhóm và phân vai thì mới ghi giao tiếp và hợp tác; có nhiệm vụ học sinh tự tìm cách giải thì mới ghi giải quyết vấn đề.

Năng lực đặc thù gọi theo tên trong chương trình môn. Toán có tư duy và lập luận toán học, mô hình hoá toán học, giải quyết vấn đề toán học, giao tiếp toán học, sử dụng công cụ và phương tiện học toán. Ngữ văn rèn năng lực ngôn ngữ và văn học qua đọc, viết, nói và nghe. Dùng đúng tên giúp tổ duyệt nhanh và đối chiếu được với chương trình.

Viết kèm biểu hiện, không chỉ tên. "Năng lực mô hình hoá toán học: chuyển được tình huống pha nước chấm thành tỉ lệ thức" có giá trị hơn nhiều so với chỉ ghi "năng lực mô hình hoá toán học".

Ít mà trúng hơn nhiều mà loãng. Một tiết 45 phút rèn thật được hai, cùng lắm ba biểu hiện năng lực. Liệt kê sáu bảy năng lực thì người dự giờ sẽ hỏi bạn đo cái nào, ở hoạt động nào.

Năng lực phải xuất hiện lại trong tiến trình. Mỗi năng lực ghi ở mục tiêu cần có ít nhất một hoạt động mà mục a) nhắc lại nó. Nếu không tìm thấy, hoặc xoá năng lực đó, hoặc thêm nhiệm vụ cho nó.

Viết phẩm chất cho khỏi thành khẩu hiệu

Chương trình 2018 nêu năm phẩm chất chủ yếu: yêu nước, nhân ái, chăm chỉ, trung thực, trách nhiệm. Phẩm chất khó đo nhất, nên càng phải gắn vào hành vi diễn ra ngay trong tiết.

Viết kiểu khẩu hiệuViết thành hành vi trong tiết
Giáo dục học sinh tinh thần trách nhiệmTrách nhiệm: mỗi thành viên hoàn thành phần việc được giao trong phiếu nhóm và ký tên vào phần của mình
Học sinh trung thực trong học tậpTrung thực: báo đúng kết quả đo của nhóm, kể cả khi lệch với số liệu dự đoán
Bồi dưỡng lòng nhân áiNhân ái: khi nhận xét bài bạn, nêu một điểm làm được trước khi góp ý
Rèn tính chăm chỉChăm chỉ: hoàn thành phiếu vận dụng ở nhà và nộp đúng hạn đầu tiết sau
Giáo dục tình yêu quê hươngYêu nước: chọn và giới thiệu một nghề truyền thống ở địa phương trong bài vận dụng

Một tiết chọn một, nhiều nhất hai phẩm chất là đủ. Phẩm chất nào gắn tự nhiên với nhiệm vụ thì chọn; đừng cố nhét "yêu nước" vào bài tỉ lệ thức chỉ vì sợ thiếu.

Mẫu mục tiêu cho ba tiết giả định

Ba mẫu dưới đây rút gọn, dùng để bạn so cách đặt câu, không phải để chép nguyên.

  • Cô Hạnh, Ngữ văn lớp 7, tiết đọc hiểu một truyện ngắn giả định. Kiến thức: nhận biết được ngôi kể và chỉ ra hai chi tiết thể hiện tính cách nhân vật. Năng lực đặc thù: giải thích được tác dụng của một chi tiết miêu tả bằng đoạn ba đến bốn câu. Năng lực chung: giao tiếp và hợp tác khi thống nhất đáp án trong nhóm bốn. Phẩm chất: nhân ái khi nhận xét câu trả lời của bạn.
  • Thầy Minh, Toán lớp 10, tiết hệ bất phương trình bậc nhất hai ẩn. Kiến thức: nêu được cách biểu diễn miền nghiệm. Năng lực đặc thù: mô hình hoá được bài toán chọn số lượng hai loại sản phẩm thành hệ bất phương trình; sử dụng thước và giấy kẻ ô để vẽ đúng miền nghiệm. Năng lực chung: giải quyết vấn đề khi chọn phương án tốt nhất. Phẩm chất: trách nhiệm khi kiểm tra chéo hình vẽ của bạn cùng bàn.
  • Cô Lan, Khoa học tự nhiên lớp 8, tiết thực hành đo khối lượng riêng. Kiến thức: nêu được công thức khối lượng riêng. Năng lực đặc thù: thực hiện được phép đo khối lượng và thể tích của một vật rắn bằng cân và bình chia độ, ghi kết quả ba lần đo. Năng lực chung: tự chủ khi tự kiểm tra dụng cụ theo bảng kiểm. Phẩm chất: trung thực khi ghi số liệu thật.

Ba mẫu có chung một điểm: đọc xong mỗi ý, người dự giờ biết mình phải nhìn vào phiếu, vào hình vẽ hay vào bảng số liệu nào để đánh giá.

Góp ý tổ chuyên môn hay ghi về mục tiêu

Đây là những câu góp ý bạn sẽ gặp nhiều nhất khi nộp kế hoạch. Sửa sẵn trước khi nộp là đỡ một vòng trả lại.

  • "Mục tiêu cao hơn yêu cầu cần đạt": ví dụ chương trình chỉ yêu cầu nhận biết mà mục tiêu ghi đánh giá. Hạ xuống đúng mức.
  • "Mục tiêu và hoạt động không khớp": ghi năng lực hợp tác nhưng cả tiết làm cá nhân.
  • "Liệt kê năng lực quá nhiều": cắt còn hai ba biểu hiện có hoạt động đi kèm.
  • "Phẩm chất chung chung": viết lại thành hành vi diễn ra trong tiết.
  • "Mục tiêu chép từ sách giáo viên": tổ nhận ra vì câu chữ giống hệt; viết lại theo lớp của mình.
  • "Thiếu đối tượng": "phân tích được nhân vật" phải nói rõ nhân vật nào, qua chi tiết nào.
  • "Không có sản phẩm đo": ghi mục tiêu tạo lập văn bản mà tiến trình không có lúc nào học sinh viết.

Câu hỏi thường gặp

Mục tiêu kiến thức có còn cần ghi không khi chương trình hướng tới năng lực?

Khung kế hoạch bài dạy theo Công văn 5512 vẫn có ý về kiến thức. Kiến thức là nền để hình thành năng lực, nên vẫn ghi, nhưng ghi ngắn bằng động từ như nêu, nhận biết, trình bày, và không chép lại nội dung bài học.

Có cần ghi đủ năm phẩm chất và ba năng lực chung trong mỗi tiết không?

Không cần và không nên. Mỗi tiết chọn những năng lực, phẩm chất mà hoạt động thật sự rèn được, thường một hai năng lực chung và một hai phẩm chất. Ghi đủ hết sẽ bị hỏi đo ở đâu, bằng sản phẩm nào.

Lấy yêu cầu cần đạt ở đâu nếu bài trong sách gộp nhiều mạch nội dung?

Mở chương trình môn học của đúng lớp, tìm từng mạch nội dung mà bài chạm tới, chép các yêu cầu liên quan rồi chọn phần bài này đảm nhận. Kế hoạch dạy học cả năm của tổ chuyên môn thường đã phân sẵn việc này.

Mục tiêu của từng hoạt động khác gì mục tiêu chung của bài?

Mục tiêu chung là đích của cả bài. Mục tiêu của từng hoạt động là phần nhỏ trong đích đó mà hoạt động ấy phụ trách. Gộp các mục tiêu hoạt động lại phải phủ kín mục tiêu chung, không thừa không thiếu.

Có được viết mục tiêu bằng ngôi thứ hai hướng tới học sinh không?

Trong kế hoạch bài dạy nên viết theo dạng "học sinh nêu được, thực hiện được". Khi lên lớp, bạn có thể chuyển thành lời nói với học sinh, như "hết tiết này các em sẽ tự tìm được số còn thiếu", để lớp biết mình đang hướng tới đâu.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138