TruyenDay.comTruyền Dạy
Soạn kế hoạch bài dạy

Cách soạn kế hoạch bài dạy theo Công văn 5512: khung đủ mục và mẫu một tiết rút gọn

Khung kế hoạch bài dạy theo Phụ lục IV Công văn 5512: thứ tự soạn, cách viết bốn mục của mỗi hoạt động, một tiết mẫu rút gọn và bảng kiểm trước khi nộp tổ.

A Vietnamese teacher with her face turned away sits at a wooden desk in an empty classroom after school, sorting blank worksheets beside closed textbooks with plain covers, warm late afternoon light

Soạn kế hoạch bài dạy theo khung của Công văn 5512 năm 2020 (Phụ lục IV) là viết ba phần: mục tiêu, thiết bị dạy học và học liệu, tiến trình dạy học; trong tiến trình có bốn hoạt động mở đầu, hình thành kiến thức mới, luyện tập, vận dụng, và mỗi hoạt động ghi đủ bốn mục: mục tiêu, nội dung, sản phẩm, tổ chức thực hiện. Khung này dùng cho cấp trung học cơ sở và trung học phổ thông; ở tiểu học, kế hoạch bài dạy được hướng dẫn linh hoạt hơn, nhiều trường vẫn mượn bốn hoạt động này làm xương sống.

Cái khó không nằm ở chỗ nhớ tên mục mà ở thứ tự soạn và độ dày của từng chỗ. Phần dưới đi theo đúng trình tự một tổ trưởng hay chỉ cho đồng nghiệp mới: soạn từ đâu trước, mục nào viết ngắn, mục nào phải cụ thể đến từng câu hỏi, rồi đặt cạnh nhau một tiết mẫu rút gọn để bạn thấy khung "sống" khi điền vào. Tên bài trong mẫu là giả định, không chép từ sách giáo khoa nào.

Khung kế hoạch bài dạy gồm những phần nào

Phần đầu trang. Ghi tên trường, tổ chuyên môn, họ tên giáo viên, tên bài dạy, môn học hoặc hoạt động giáo dục, lớp, thời gian thực hiện tính bằng số tiết. Phần này nhiều trường để sẵn trong mẫu chung; bạn chỉ cần điền, đừng tự thêm logo hay khung trang trí vì tổ sẽ yêu cầu bỏ khi lưu hồ sơ.

Mục I. Mục tiêu. Chia ba ý: về kiến thức, về năng lực (năng lực chung và năng lực đặc thù của môn), về phẩm chất. Đây là phần quyết định mọi thứ phía sau. Hoạt động nào không phục vụ một mục tiêu đã ghi thì hoặc thừa, hoặc mục tiêu đang thiếu.

Mục II. Thiết bị dạy học và học liệu. Liệt kê cụ thể thứ giáo viên chuẩn bị và thứ học sinh phải mang. Viết "máy chiếu, phiếu học tập số 1 (in 10 bản cho 10 nhóm), 5 bộ thẻ số" chứ không viết chung chung "đồ dùng dạy học".

Mục III. Tiến trình dạy học. Bốn hoạt động nối nhau: mở đầu (xác định vấn đề hoặc nhiệm vụ học tập), hình thành kiến thức mới, luyện tập, vận dụng. Hoạt động hình thành kiến thức thường tách thành nhiều hoạt động nhỏ 2.1, 2.2, 2.3 theo từng đơn vị kiến thức.

Bốn mục trong mỗi hoạt động. a) Mục tiêu của riêng hoạt động; b) Nội dung, tức nhiệm vụ học sinh phải làm; c) Sản phẩm, tức thứ học sinh làm ra mà giáo viên nhìn thấy được; d) Tổ chức thực hiện, gồm bốn bước chuyển giao nhiệm vụ, thực hiện nhiệm vụ, báo cáo thảo luận, kết luận nhận định.

Phần không bắt buộc nhưng nên có. Phụ lục ở cuối gồm phiếu học tập, đáp án, rubric hoặc bảng kiểm. Khi dự giờ, người dự thường lật ngay xuống phụ lục để xem phiếu có thật hay chỉ được nhắc tên trong tiến trình.

Soạn theo thứ tự nào để không phải viết lại

Nhiều giáo viên mở trang trắng rồi viết từ phần đầu trang xuống dưới. Cách đó dễ khiến mục tiêu viết xong rồi không ai dùng tới. Thứ tự dưới đây ngược với thứ tự trình bày nhưng ít phải sửa hơn hẳn:

  1. Đọc yêu cầu cần đạt của bài trong chương trình môn học, gạch chân động từ (nêu, giải thích, vận dụng, so sánh). Đó là trần của tiết dạy: không dạy thấp hơn, không đẩy cao hơn.
  2. Viết sản phẩm cuối tiết trước: hết tiết, học sinh cầm trong tay cái gì để chứng minh đã đạt? Một bài giải, một đoạn văn năm câu, một bảng so sánh, một câu trả lời miệng có lập luận.
  3. Từ sản phẩm cuối tiết, lùi lại thiết kế hoạt động luyện tập và hình thành kiến thức sao cho học sinh đi được tới đó.
  4. Thiết kế hoạt động mở đầu sau cùng, khi đã biết rõ vấn đề của bài là gì. Mở đầu soạn trước thường thành trò chơi vui mà lạc đề.
  5. Quay lên viết mục tiêu, lúc này chỉ việc gom lại những gì các hoạt động thực sự rèn luyện.
  6. Viết thiết bị và học liệu bằng cách đọc lại tiến trình, đánh dấu mọi thứ cần in, cần mang, cần chiếu.
  7. Cuối cùng soạn phụ lục: phiếu học tập, đáp án dự kiến, tiêu chí đánh giá.

Cách soạn ngược này còn có lợi khi bị góp ý. Nếu tổ bảo hoạt động mở đầu chưa ổn, bạn chỉ phải thay một khúc, còn mục tiêu và sản phẩm vẫn đứng vững.

Viết bốn mục a, b, c, d của một hoạt động

Bốn mục của mỗi hoạt động là chỗ tổ chuyên môn soi kỹ nhất. Bảng dưới gom cách viết và lỗi hay gặp, lấy ví dụ từ một hoạt động hình thành kiến thức môn Ngữ văn lớp 7 của cô Hạnh.

MụcViết gìVí dụ cụ thểLỗi hay gặp
a) Mục tiêuMột hai ý trích từ mục tiêu chung của bài, chỉ những ý hoạt động này phục vụHọc sinh chỉ ra được ba chi tiết miêu tả ngoại hình nhân vật và nêu tác dụng của một chi tiếtChép nguyên mục tiêu cả bài vào mọi hoạt động
b) Nội dungNhiệm vụ học sinh làm, viết bằng động từ hành độngĐọc đoạn 2, làm phiếu học tập số 1 theo cặp trong 7 phútViết nội dung kiến thức thay vì nhiệm vụ
c) Sản phẩmThứ nhìn thấy được, kèm đáp án dự kiến ở phụ lụcPhiếu số 1 đã điền; đáp án dự kiến ở phụ lục 1Ghi "câu trả lời của học sinh" mà không có đáp án
d) Tổ chức thực hiệnBốn bước, mỗi bước ghi ai làm gì, câu lệnh chính, thời gianChuyển giao: chiếu đoạn 2, phát phiếu, nêu thời gian; thực hiện: cặp đôi làm, giáo viên đi kèm hai cặp chậmBốn bước viết giống hệt nhau ở mọi hoạt động

Một mẹo nhỏ: nếu đọc mục b) mà không hình dung được học sinh ngồi làm gì trong năm phút đó, mục b) đang viết về kiến thức chứ không phải nhiệm vụ. Viết lại bắt đầu bằng một động từ như đọc, gạch chân, điền, đo, sắp xếp, thảo luận.

Mẫu rút gọn một tiết Toán lớp 7

Tiết giả định "Tỉ lệ thức qua công thức pha nước chấm", 45 phút, thầy Minh soạn cho lớp 7A ở Trường THCS A. Mẫu chỉ giữ phần cốt lõi để bạn thấy các mục ăn khớp với nhau thế nào.

  • Mục tiêu. Kiến thức: nhận biết tỉ lệ thức, nêu được tính chất cơ bản. Năng lực: mô hình hoá toán học khi chuyển công thức pha thành tỉ lệ thức; giao tiếp toán học khi trình bày cách tìm số hạng chưa biết. Phẩm chất: trách nhiệm khi làm việc nhóm, mỗi thành viên giữ một phần tính toán.
  • Thiết bị. Ba công thức pha nước chấm ghi trên thẻ giấy (giả định), phiếu học tập số 1 và số 2, bảng nhóm.
  • Hoạt động 1, mở đầu (5 phút). Hai bạn pha nước chấm theo hai công thức khác nhau; hỏi: hai bát có cùng độ đậm không? Sản phẩm: dự đoán của học sinh ghi lên bảng.
  • Hoạt động 2.1, hình thành khái niệm (12 phút). Nhóm bốn em so sánh các tỉ số trong ba công thức, tìm cặp tỉ số bằng nhau. Giáo viên chốt định nghĩa tỉ lệ thức.
  • Hoạt động 2.2, tính chất (8 phút). Từ các cặp vừa tìm, học sinh nhân chéo, phát hiện tích bằng nhau. Giáo viên chốt tính chất.
  • Hoạt động 3, luyện tập (13 phút). Phiếu số 2 gồm bốn câu tăng dần: nhận biết tỉ lệ thức, tìm số hạng chưa biết, lập tỉ lệ thức từ một đẳng thức tích.
  • Hoạt động 4, vận dụng (5 phút trên lớp, phần còn lại về nhà). Nhà bạn pha một công thức cho ba người, cần pha cho bảy người thì mỗi thứ bao nhiêu? Nộp vào đầu tiết sau.

Để ý tổng thời gian: 5 + 12 + 8 + 13 + 5 = 43 phút, chừa hai phút cho việc ổn định và giao nhiệm vụ về nhà. Kế hoạch tính khít 45 phút gần như chắc chắn cháy giờ khi lên lớp thật.

Chỗ nào viết dài, chỗ nào viết ngắn

Kế hoạch bài dạy không phải bài văn, độ dài không chứng minh sự cẩn thận. Thầy cô mới vào nghề hay viết mục tiêu dài nửa trang rồi đến phần tổ chức thực hiện chỉ còn mấy dòng "giáo viên nhận xét, chốt kiến thức". Thứ tự ưu tiên nên ngược lại.

Viết ngắn: phần đầu trang, mục tiêu (mỗi ý một dòng), thiết bị (liệt kê), bước kết luận nhận định (chỉ cần ghi nội dung chốt). Viết kỹ: câu lệnh chuyển giao nhiệm vụ, vì đó là câu bạn sẽ nói nguyên văn trước lớp; câu hỏi gợi mở dự kiến khi học sinh bí; đáp án dự kiến của phiếu; dự kiến những sai lầm học sinh hay mắc và cách bạn xử lý.

Riêng bước thực hiện nhiệm vụ, nên ghi rõ giáo viên làm gì trong lúc học sinh làm: đi đến nhóm nào trước, quan sát điều gì, câu hỏi gợi ý nào dành cho nhóm chậm. Đây là phần khi dự giờ người dự hay ghi nhận xét "giáo viên chưa bao quát lớp", và nếu trong kế hoạch đã có sẵn kịch bản đi lớp, bạn sẽ làm được thật chứ không chỉ đứng trên bục chờ hết giờ.

Với một tiết 45 phút, kế hoạch dài từ bốn đến sáu trang khổ A4 (chưa kể phụ lục) là vừa. Dài quá mười trang thường là do chép kiến thức sách vào phần nội dung; ngắn dưới hai trang thường là thiếu phần tổ chức thực hiện.

Áp khung vào trường hợp của bạn

Khung giống nhau nhưng cách điền đổi theo cấp học và kiểu tiết. Vài điều chỉnh hay dùng:

  • Tiểu học, tiết 35 phút. Bốn hoạt động vẫn giữ, nhưng mỗi hoạt động ngắn hơn, có thể gộp luyện tập và vận dụng. Câu lệnh phải ngắn, mỗi lệnh một việc; ghi sẵn cả động tác minh hoạ của giáo viên.
  • Tiết ôn tập. Hoạt động hình thành kiến thức mới đổi thành hệ thống hoá kiến thức; sản phẩm là sơ đồ hoặc bảng tổng hợp do học sinh lập, không phải bảng giáo viên chiếu sẵn.
  • Tiết thực hành, thí nghiệm. Thêm hẳn một ý về an toàn trong mục thiết bị và một bước kiểm tra dụng cụ trước khi chuyển giao nhiệm vụ.
  • Tiết trả bài kiểm tra. Mục tiêu tập trung vào việc học sinh tự nhận ra lỗi; sản phẩm là bài chữa lại, không phải bảng điểm.
  • Bài dạy nhiều tiết. Một kế hoạch chung cho cả bài, ghi rõ hoạt động nào ở tiết nào; không cần mỗi tiết đủ bốn hoạt động.
  • Trường có mẫu riêng. Nhiều trường thêm mục "điều chỉnh sau tiết dạy" ở cuối. Giữ mẫu của trường, chỉ đảm bảo đủ các phần cốt lõi của khung.

Nếu tổ chuyên môn của bạn đã thống nhất một mẫu, cứ theo mẫu tổ. Khung trong văn bản là yêu cầu tối thiểu về nội dung, không phải quy định về phông chữ hay cách kẻ bảng.

Bảng kiểm trước khi nộp tổ chuyên môn

Đọc lại kế hoạch với mười câu hỏi này. Câu nào trả lời "chưa" thì sửa trước khi nộp, đỡ mất một vòng góp ý.

  • Mỗi mục tiêu đã có ít nhất một hoạt động phục vụ và một sản phẩm chứng minh chưa?
  • Hoạt động mở đầu có dẫn tới đúng vấn đề của bài, hay chỉ để khuấy động không khí?
  • Câu lệnh chuyển giao đã viết nguyên văn, đủ ngắn để đọc một hơi chưa?
  • Mỗi phiếu nhắc tới trong tiến trình đều có mặt ở phụ lục chưa?
  • Tổng thời gian các hoạt động có chừa ít nhất hai đến ba phút dự phòng không?
  • Mục sản phẩm có đáp án dự kiến, không chỉ ghi "câu trả lời của học sinh"?
  • Đã dự kiến ít nhất một sai lầm học sinh hay mắc và cách xử lý chưa?
  • Hoạt động luyện tập có câu từ dễ đến khó, hay toàn câu cùng một mức?
  • Hoạt động vận dụng có gắn với tình huống ngoài sách, và nếu giao về nhà thì đã ghi thời hạn nộp chưa?
  • Có chỗ nào chép nguyên văn kiến thức sách giáo khoa mà lẽ ra chỉ cần ghi "kiến thức chốt ở mục ..."?

Câu hỏi thường gặp

Công văn 5512 có bắt buộc cho tiểu học không?

Khung kế hoạch bài dạy trong Công văn 5512 năm 2020 hướng tới cấp trung học. Tiểu học có hướng dẫn riêng, linh hoạt hơn về hình thức. Bạn nên hỏi tổ chuyên môn mẫu trường đang dùng và theo mẫu đó.

Mỗi tiết có bắt buộc đủ bốn hoạt động không?

Không nhất thiết. Bài dạy nhiều tiết có thể để hoạt động mở đầu ở tiết đầu, vận dụng ở tiết cuối. Điều cần giữ là cả bài đi đủ con đường từ vấn đề tới vận dụng, và kế hoạch ghi rõ hoạt động nào thuộc tiết nào.

Có cần ghi thời gian cho từng hoạt động không?

Khung không ghi bắt buộc, nhưng nên ghi. Thời gian dự kiến giúp bạn biết lúc nào phải cắt bớt, và khi dự giờ người dự cũng dựa vào đó để nhận xét nhịp tiết. Thiếu thời gian, kế hoạch hay cháy ở hoạt động luyện tập.

Bốn bước tổ chức thực hiện có phải viết dài ở mọi hoạt động không?

Không cần đều nhau. Hoạt động chính được viết kỹ câu lệnh, câu hỏi gợi mở, dự kiến khó khăn; hoạt động ngắn như mở đầu năm phút chỉ cần vài dòng. Viết đều tay mọi chỗ thường làm kế hoạch dài mà phần quan trọng lại mỏng.

Có được dùng lại kế hoạch năm trước không?

Được, và nên dùng làm nền. Nhưng phải sửa theo lớp năm nay: đổi thời gian, đổi ví dụ cho gần học sinh hơn, bổ sung chỗ năm trước học sinh vướng. Nộp lại nguyên bản cũ thì tổ chuyên môn nhận ra ngay vì ngày tháng và tên lớp không khớp.

Phụ lục phiếu học tập có tính vào kế hoạch bài dạy không?

Có. Phiếu, đáp án, tiêu chí đánh giá là một phần của kế hoạch và thường được kiểm khi dự giờ. Phiếu chỉ nhắc tên trong tiến trình mà không đính kèm sẽ bị góp ý là kế hoạch chưa hoàn chỉnh.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138