TruyenDay.comTruyền Dạy
Soạn kế hoạch bài dạy

Chuyển giáo án cũ sang kế hoạch bài dạy: so sánh hai cách viết và sửa từng phần

Giáo án cũ và kế hoạch bài dạy khác nhau ở đâu, giữ gì bỏ gì, cách đổi lời giảng thành nhiệm vụ, quy trình chuyển một bài trong một buổi và mẫu trước sau.

A middle aged Vietnamese teacher, face turned toward a window, sorts a stack of old notebooks with plain covers into two piles on a table in a school storage room, dusty golden light

Chuyển giáo án cũ sang kế hoạch bài dạy không phải đổi tiêu đề các mục mà đổi trục của cả bài: giáo án cũ viết theo nội dung giáo viên trình bày, kế hoạch bài dạy viết theo nhiệm vụ học sinh làm và sản phẩm học sinh tạo ra. Phần kiến thức, ví dụ hay và câu hỏi tốt trong giáo án cũ vẫn dùng được; thứ phải viết lại là mục tiêu và cách tổ chức từng đơn vị kiến thức thành hoạt động.

Bài này dành cho thầy cô có sẵn nhiều năm giáo án viết tay hay đánh máy và muốn tận dụng chúng thay vì soạn lại từ trang trắng. Phần dưới so sánh hai cách viết, chỉ ra phần giữ và phần bỏ, cách đổi lời giảng thành nhiệm vụ, quy trình chuyển một bài trong một buổi và một mẫu trước sau cho môn Giáo dục công dân.

Giáo án cũ và kế hoạch bài dạy khác nhau ở đâu

Đặt hai cách viết cạnh nhau theo từng phần sẽ thấy chỗ cần sửa nhiều nhất.

PhầnGiáo án cũ hay viếtKế hoạch bài dạy cần viết
Mục tiêuKiến thức, kỹ năng, thái độKiến thức, năng lực (chung và đặc thù), phẩm chất
Chuẩn bịGiáo viên: giáo án, tranh; học sinh: sách vởThiết bị và học liệu cụ thể, số lượng, phiếu học tập
Các bước lên lớpỔn định, kiểm tra bài cũ, bài mới, củng cố, dặn dòMở đầu, hình thành kiến thức, luyện tập, vận dụng
Nội dung chínhHai cột: hoạt động của thầy và trò, nội dung ghi bảngMỗi hoạt động có mục tiêu, nội dung, sản phẩm, tổ chức thực hiện
Vai trò học sinhTrả lời câu hỏi giáo viên đặtLàm nhiệm vụ, tạo sản phẩm, báo cáo, nhận xét bạn
Đánh giáKiểm tra bài cũ đầu giờĐánh giá thường xuyên trong từng hoạt động

Khác biệt lớn nhất nằm ở dòng nội dung chính. Giáo án hai cột cũ mô tả cuộc hỏi đáp giữa thầy và trò; kế hoạch bài dạy mô tả việc học sinh làm. Một giáo án cũ hay vẫn là giáo án có nhiều câu hỏi tốt, nhưng câu hỏi ấy cần được đặt vào một nhiệm vụ có sản phẩm.

Đọc lại giáo án cũ: giữ gì, bỏ gì

Trước khi sửa, đọc lại giáo án cũ với cây bút hai màu. Màu xanh đánh dấu phần giữ, màu đỏ đánh dấu phần phải đổi.

  • Giữ: ví dụ minh hoạ mà nhiều năm học sinh hiểu ngay, nhất là ví dụ gần đời sống địa phương.
  • Giữ: câu hỏi gợi mở tốt, đặc biệt những câu từng làm lớp tranh luận.
  • Giữ: ghi chú bên lề về chỗ học sinh hay hiểu sai. Đây là kinh nghiệm quý nhất, chuyển thẳng vào phần dự kiến khó khăn.
  • Giữ: bài tập phân loại từ dễ đến khó, dùng cho hoạt động luyện tập.
  • Đổi: mục thái độ chuyển thành phẩm chất gắn hành vi.
  • Đổi: các đoạn "giáo viên giảng", "giáo viên trình bày" thành nhiệm vụ học sinh.
  • Đổi: kiểm tra bài cũ đầu giờ thành hoạt động mở đầu nêu vấn đề, hoặc chuyển xuống thành đánh giá trong luyện tập.
  • Bỏ: phần chép nguyên kiến thức sách vào cột nội dung ghi bảng; thay bằng vài dòng chốt.
  • Bỏ: ví dụ đã lỗi thời, nhắc tới đồ vật, giá cả hay tình huống học sinh bây giờ không còn gặp.

Đếm sau khi đánh dấu: nếu phần xanh chiếm hơn một nửa, bạn đã có sẵn nguyên liệu tốt, việc chuyển sẽ nhanh. Nếu phần đỏ áp đảo, đừng cố sửa, soạn lại từ yêu cầu cần đạt sẽ nhanh hơn.

Sửa phần mục tiêu: từ ba chữ cũ sang ba chữ mới

Kiến thức giữ gần như nguyên. Chỉ đổi động từ "hiểu", "nắm được" sang động từ đo được như nêu, trình bày, nhận biết. Đối chiếu với yêu cầu cần đạt của Chương trình giáo dục phổ thông 2018 vì một số nội dung đã đổi lớp hoặc đổi mức độ.

Kỹ năng cũ là nguyên liệu cho năng lực đặc thù. Kỹ năng "đọc bản đồ", "giải phương trình", "viết đoạn văn" thường tương ứng với một thành phần năng lực đặc thù của môn. Tra tên thành phần đó trong chương trình môn và viết lại kèm biểu hiện cụ thể.

Năng lực chung là phần mới hoàn toàn. Giáo án cũ không có. Chỉ thêm khi đã thiết kế xong hoạt động, dựa trên hình thức tổ chức: có hợp tác nhóm thì mới ghi giao tiếp và hợp tác.

Thái độ sang phẩm chất phải thành hành vi. Câu "giáo dục học sinh ý thức bảo vệ môi trường" chuyển thành "trách nhiệm: đề xuất được một việc giảm rác thải nhựa ở lớp và thực hiện trong tuần". Phẩm chất phải có hành động diễn ra trong hoặc ngay sau tiết.

Đổi lời giảng thành nhiệm vụ: trước và sau

Đây là bước tốn công nhất. Mỗi đoạn giáo án cũ ghi "giáo viên giảng" hoặc "giáo viên hỏi, học sinh trả lời" cần được viết lại thành một việc học sinh làm có sản phẩm. Vài cặp minh hoạ:

Giáo án cũKế hoạch bài dạy
Giáo viên giảng về ba nguyên nhân dẫn tới sự kiện, học sinh ghi vởNhóm đọc ba đoạn tư liệu ngắn, mỗi đoạn tìm một nguyên nhân, điền vào sơ đồ khuyết trên phiếu
Giáo viên hỏi: Thế nào là đoạn văn? Học sinh trả lờiHọc sinh so sánh hai đoạn trích, một đoạn và một nhóm câu rời, tự nêu đặc điểm của đoạn văn
Giáo viên làm thí nghiệm biểu diễn, học sinh quan sátHọc sinh dự đoán kết quả trước, giáo viên làm, học sinh ghi kết quả vào phiếu và so với dự đoán
Giáo viên giải mẫu ba ví dụ trên bảngGiáo viên giải mẫu một ví dụ, học sinh làm ví dụ hai theo cặp, ví dụ ba cá nhân
Giáo viên đọc diễn cảm, phân tích từng khổ thơGiáo viên đọc mẫu, mỗi nhóm nhận một khổ, tìm hình ảnh nổi bật và nêu cảm nhận, ghép lại cả bài

Không phải mọi lời giảng đều phải đổi. Có những nội dung học sinh không tự khám phá được trong thời gian ngắn, giáo viên giảng ngắn vẫn là cách hợp lý. Điều cần tránh là cả tiết toàn giảng. Một quy tắc dễ nhớ: mỗi đoạn giảng không quá năm đến bảy phút, sau đó học sinh phải làm một việc gì đó.

Quy trình chuyển một giáo án trong một buổi

Một bài một tiết, giáo án cũ còn dùng được phần lớn, thường chuyển xong trong khoảng hai giờ nếu làm theo trình tự:

  1. Đọc yêu cầu cần đạt của bài trong chương trình hiện hành, so với mục tiêu giáo án cũ, ghi chỗ khác.
  2. Đánh dấu hai màu trên giáo án cũ như phần trên.
  3. Mở mẫu kế hoạch bài dạy của tổ. Viết ngay sản phẩm cuối tiết học sinh cần làm được.
  4. Chia nội dung giáo án cũ thành các đơn vị kiến thức; mỗi đơn vị thành một hoạt động nhỏ trong phần hình thành kiến thức.
  5. Với mỗi hoạt động, chuyển phần giảng hoặc hỏi đáp thành nhiệm vụ có sản phẩm; dời câu hỏi gợi mở cũ vào bước thực hiện.
  6. Chuyển bài tập cũ vào luyện tập, xếp lại theo bậc; thêm một tình huống vận dụng mới.
  7. Thay phần kiểm tra bài cũ bằng hoạt động mở đầu nêu vấn đề.
  8. Viết mục tiêu theo ba ý mới, soạn phiếu, ghi thời gian, rà theo bảng kiểm của tổ.

Đừng chuyển cả năm học trong một kỳ nghỉ hè. Chuyển bài nào trước khi dạy bài đó một tuần, và ghi điều chỉnh sau tiết. Hết một năm, bạn có trọn bộ kế hoạch đã qua thực tế lớp học, chất lượng hơn hẳn bộ chuyển vội trong một tháng.

Mẫu trước và sau: Giáo dục công dân lớp 8

Tiết giả định "Lập kế hoạch chi tiêu", cô Mai dạy lớp 8C Trường THCS A. Đoạn giáo án cũ và đoạn kế hoạch bài dạy tương ứng cho phần hình thành kiến thức.

  • Giáo án cũ. Hoạt động của thầy và trò: giáo viên hỏi "Vì sao cần lập kế hoạch chi tiêu?", gọi hai em trả lời, giáo viên kết luận ba lý do. Giáo viên giảng các bước lập kế hoạch chi tiêu. Nội dung ghi bảng: ba lý do và bốn bước.
  • Kế hoạch bài dạy, mục tiêu hoạt động. Học sinh nêu được các bước lập kế hoạch chi tiêu qua phân tích một tình huống; lập được kế hoạch chi tiêu một tuần cho khoản tiền giả định.
  • Nội dung. Nhóm bốn em đọc tình huống bạn Tú (giả định) nhận tiền tiêu vặt đầu tuần, đến thứ tư đã hết, không còn tiền mua đồ dùng học tập cần thiết. Nhóm trả lời: bạn Tú sai ở đâu, nếu làm lại thì làm theo thứ tự nào.
  • Sản phẩm. Phiếu nhóm có danh sách các bước nhóm đề xuất. Đáp án dự kiến: xác định khoản tiền, liệt kê nhu cầu, phân biệt cần và muốn, chia khoản theo ngày, theo dõi và điều chỉnh.
  • Tổ chức thực hiện. Chuyển giao: phát tình huống, câu lệnh và thời gian 7 phút. Thực hiện: giáo viên đi kèm, gợi ý nhóm vướng bằng câu "Bạn Tú đã mua những gì vào thứ hai?". Báo cáo: gọi hai nhóm có số bước khác nhau. Kết luận: chốt các bước, học sinh ghi vở.

Câu hỏi "Vì sao cần lập kế hoạch chi tiêu?" của giáo án cũ không mất đi. Nó trở thành câu hỏi gợi mở ở bước thực hiện, và học sinh tự trả lời được qua tình huống bạn Tú thay vì nghe giáo viên kết luận.

Lỗi hay gặp khi chuyển giáo án cũ

Những lỗi dưới đây xuất hiện nhiều nhất ở kế hoạch được chuyển từ giáo án cũ, và người duyệt nhận ra khá nhanh:

  • Đổi tên các bước thành bốn hoạt động nhưng nội dung bên trong vẫn là giáo viên hỏi, học sinh trả lời từng câu.
  • Mục tiêu đã viết theo năng lực, phẩm chất, nhưng tiến trình không có hoạt động nào rèn năng lực đã ghi.
  • Giữ nguyên cột "nội dung ghi bảng" dài cả trang, chép từ sách.
  • Hoạt động mở đầu chỉ là kiểm tra bài cũ được đổi tên.
  • Thiếu mục sản phẩm ở mọi hoạt động vì giáo án cũ không có khái niệm này.
  • Ví dụ, số liệu cũ không cập nhật, nhắc tới thứ học sinh bây giờ không biết.

Cách tự kiểm nhanh: đếm số động từ mà chủ ngữ là học sinh trong phần tiến trình, so với số động từ mà chủ ngữ là giáo viên. Nếu giáo viên vẫn chiếm phần lớn, kế hoạch mới chỉ đổi vỏ.

Câu hỏi thường gặp

Giáo án và kế hoạch bài dạy có phải là một không?

Nhiều người vẫn gọi chung là giáo án. Về văn bản hiện hành, tên chính thức là kế hoạch bài dạy, với khung tập trung vào hoạt động của học sinh. Gọi tên nào cũng được, quan trọng là nội dung theo đúng khung tổ chuyên môn đang dùng.

Có thể giữ cách trình bày hai cột thầy và trò không?

Một số tổ chuyên môn vẫn chấp nhận trình bày bảng hai cột cho phần tổ chức thực hiện. Điều quan trọng là mỗi hoạt động vẫn đủ mục tiêu, nội dung, sản phẩm và bốn bước. Hỏi tổ trước khi chọn cách trình bày.

Giáo án cũ của bài không còn trong chương trình mới thì sao?

Không chuyển được nguyên bài, nhưng ví dụ, câu hỏi hay và bài tập có thể dùng cho bài mới có nội dung gần. Lưu lại theo chủ đề kiến thức thay vì theo tên bài để dễ tìm khi cần.

Chuyển giáo án cũ có tốn nhiều thời gian hơn soạn mới không?

Với giáo án tốt, chuyển nhanh hơn soạn mới vì đã có ví dụ, câu hỏi và kinh nghiệm học sinh hay sai. Với giáo án chủ yếu là chép kiến thức sách và lời giảng, soạn mới từ yêu cầu cần đạt thường nhanh và tốt hơn.

Có nên bỏ hẳn phần kiểm tra bài cũ đầu giờ không?

Không cần bỏ việc kiểm tra kiến thức cũ, chỉ đổi cách làm. Câu hỏi bài cũ có thể nằm trong hoạt động mở đầu để làm lộ vấn đề mới, hoặc trong luyện tập. Gọi một em lên bảng trả bài cho điểm đầu giờ thì nên hạn chế.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138