TruyenDay.comTruyền Dạy
Phương pháp dạy học tích cực

Dạy học hợp tác theo nhóm: khi nào dùng, tiết mẫu Toán 10 và cách để cả nhóm cùng học

Khi nào nên cho học sinh làm nhóm, chia nhóm bao nhiêu em, giao vai thế nào để không ai ngồi chơi, kèm tiết mẫu Toán 10, phiếu giao việc và lỗi hay bị góp ý.

Four lower secondary students turn their desks to face each other while their teacher crouches at the edge of the group, public school classroom, seen from behind, warm morning light

Dạy học hợp tác theo nhóm chỉ đáng dùng khi nhiệm vụ đủ khó để một em làm một mình thấy vướng, nhưng đủ rõ để bốn em chia nhau làm được; nhóm nên từ ba đến năm em, mỗi em giữ một vai có việc cụ thể, và sản phẩm cuối phải cho thấy phần đóng góp của từng người. Thiếu một trong ba điều đó, giờ nhóm dễ thành cảnh một em giỏi làm, ba em ngồi xem, lớp ồn mà tiết vẫn trễ.

Phần dưới đi lần lượt: lúc nào nên và không nên cho làm nhóm, cách chia nhóm cho lớp bốn mươi lăm em, bốn vai trong nhóm và câu giao việc cho từng vai, một tiết mẫu Toán lớp 10 của thầy Minh, phiếu giao việc, cách chấm cho công bằng và những nhận xét tổ chuyên môn hay ghi khi dự một giờ nhóm. Phương pháp này nằm trong nhóm phương pháp dạy học tích cực mà Chương trình giáo dục phổ thông 2018 khuyến khích, nhưng không có văn bản nào bắt tiết nào cũng phải có nhóm.

Khi nào nên cho làm nhóm, khi nào nên thôi

Câu hỏi đầu tiên không phải là chia nhóm thế nào, mà là nhiệm vụ này có cần nhiều cái đầu không. Bảng dưới là cách một tổ Toán vẫn dùng để lọc trước khi đưa hoạt động nhóm vào kế hoạch bài dạy.

Dấu hiệu của nhiệm vụNên làm nhómNên làm cá nhân hoặc cả lớp
Có nhiều cách giải, cần so sánhCó, mỗi em thử một cách rồi đối chiếuKhông
Chỉ một đáp án, tính toán thuầnKhôngCá nhân, rồi chữa chung
Cần thu thập nhiều dữ liệu nhỏCó, chia nhau đo, đếm, traKhông
Khái niệm mới, học sinh chưa có nềnKhôngGiáo viên dẫn cả lớp trước
Cần tranh luận để chọn phương ánCó, nhưng phải có tiêu chí chọnKhông
Thời gian còn dưới mười phútKhôngLàm cặp đôi hoặc cá nhân

Một mẹo nhỏ: nếu bạn tự hỏi "nhóm sẽ bàn gì với nhau" mà không trả lời được bằng một câu cụ thể, nhiệm vụ đó chưa phải nhiệm vụ nhóm. Câu trả lời tốt nghe như "bàn xem cách đặt ẩn nào cho phương trình gọn hơn", không phải "bàn để hiểu bài".

Chia nhóm cho lớp bốn mươi lăm em mà không mất năm phút

Nhóm bốn là cỡ dễ điều khiển nhất. Ba em thì thiếu người khi có em vắng; sáu em thì luôn có hai em ngoài rìa. Với bàn hai chỗ, nhóm bốn chỉ cần hai em bàn trên quay xuống, không phải kéo bàn, mất chưa tới ba mươi giây.

Cố định nhóm theo tháng, không theo tiết. Đổi nhóm mỗi tiết làm học sinh mất thời gian làm quen lại. Giữ nguyên nhóm trong bốn tuần, mỗi em biết chỗ ngồi, biết bạn, giáo viên cũng dễ theo dõi ai đã giữ vai nào.

Trộn trình độ nhưng không công bố. Giáo viên tự xếp sao cho mỗi nhóm có em làm nhanh, em làm chậm, em hay nói, em ít nói. Không đọc lý do xếp trước lớp, không gọi "nhóm giỏi", "nhóm yếu". Học sinh chỉ cần biết mình ở nhóm số mấy.

Có tín hiệu vào nhóm và ra nhóm. Một câu quen như "quay bàn" và "trả bàn" kèm đếm ngược năm giây. Tập ba lần trong tuần đầu là thành nề nếp, sau đó cả lớp chuyển chỗ gần như không ồn.

Đặt bàn giáo viên ở chỗ nhìn thấy mọi nhóm. Nhóm cuối lớp sát tường thường là nhóm ít được ghé nhất. Khi giao việc xong, bạn đi từ cuối lớp lên, không đứng ở bục chờ.

Bốn vai trong nhóm và câu giao việc cho từng vai

Vai không phải để trang trí cho đẹp kế hoạch bài dạy. Mỗi vai phải gắn với một việc mà nếu em đó không làm, nhóm sẽ thấy thiếu ngay. Thầy Minh ghi bốn vai này lên một tấm thẻ đặt giữa bàn mỗi nhóm:

  • Người điều phối: đọc to nhiệm vụ, hỏi lần lượt từng bạn "bạn nghĩ cách nào", nhắc nhóm khi lạc đề. Câu giao việc: "Em bảo đảm cả bốn bạn đều nói ít nhất một lần trước khi nhóm chốt."
  • Người ghi: viết kết quả vào phiếu nhóm bằng lời của cả nhóm, không phải lời của mình. Câu giao việc: "Em chỉ ghi điều nhóm đã đồng ý, chỗ còn cãi nhau thì ghi cả hai ý."
  • Người giữ giờ: báo khi còn nửa thời gian và khi còn một phút. Câu giao việc: "Hết nửa giờ mà nhóm chưa có hướng giải thì em xin gợi ý của thầy."
  • Người báo cáo: trình bày trước lớp, trả lời câu hỏi của nhóm khác. Câu giao việc: "Em phải giải thích được vì sao nhóm chọn cách này, không chỉ đọc đáp số."
  • Nhóm năm em thì thêm người kiểm tra: soát lại phép tính hoặc đối chiếu với yêu cầu đề trước khi nộp.
  • Xoay vai mỗi tuần; cuối tháng mỗi em đã giữ đủ bốn vai.

Điều hay bị bỏ quên là giáo viên gọi ai lên báo cáo. Nếu luôn để nhóm tự cử, em giỏi sẽ luôn đứng lên. Thỉnh thoảng bạn chỉ định "người ngồi bên phải người ghi" lên trình bày; cả nhóm sẽ tự lo cho bạn ấy hiểu, và đó mới là lúc hợp tác xảy ra thật.

Tiết mẫu: thầy Minh dạy Toán lớp 10 bằng nhóm bốn

Bài giả định: "Bài toán tối ưu đơn giản với bất phương trình bậc nhất hai ẩn". Mục tiêu: học sinh lập được hệ bất phương trình từ một tình huống, biểu diễn miền nghiệm và chọn phương án có lợi nhất. Thời lượng một tiết bốn mươi lăm phút. Khung kế hoạch theo bốn hoạt động mở đầu, hình thành kiến thức, luyện tập, vận dụng như hướng dẫn tại Công văn 5512 năm 2020.

Mở đầu, năm phút. Thầy nêu tình huống: một lớp được giao làm hai loại thiệp, loại A cần hai tờ giấy màu và ba mươi phút, loại B cần một tờ và bốn mươi lăm phút; lớp có hai mươi tờ và năm giờ làm; thiệp A bán gây quỹ được nhiều hơn. Hỏi làm mỗi loại bao nhiêu. Cả lớp đoán nhanh, thầy ghi ba con số đoán lên bảng, chưa nói đúng sai.

Hình thành kiến thức, mười tám phút, làm nhóm. Mỗi nhóm nhận phiếu có ba câu: đặt ẩn và viết các điều kiện; vẽ miền nghiệm trên giấy kẻ ô; thử giá trị tại các đỉnh. Người điều phối bảo đảm mỗi bạn viết một điều kiện. Thầy đi các nhóm, chỉ hỏi chứ không chỉ cách, ví dụ "điều kiện về thời gian của em đổi ra cùng đơn vị chưa".

Báo cáo, mười phút. Thầy chọn hai nhóm có kết quả khác nhau lên trình bày, nhóm còn lại so sánh. Từ chỗ khác nhau, thầy chốt quy trình bốn bước giải bài toán tối ưu.

Luyện tập và vận dụng, mười hai phút. Một bài cá nhân tương tự để mỗi em tự làm; thầy thu ngẫu nhiên năm bài để xem ai chưa nắm. Phần vận dụng giao về nhà: mỗi nhóm tìm một tình huống thật trong trường có thể đặt thành bài toán tương tự.

Phiếu giao việc nhóm dùng lại được

Phiếu nên vừa một mặt giấy A4. Phần trên là nhiệm vụ, phần dưới là chỗ để từng em ký tên vào phần mình làm. Mẫu dưới thầy Minh dùng cho tiết trên, bạn đổi nội dung theo bài của mình.

Mục trên phiếuNội dung ghiAi phụ trách
Nhiệm vụĐặt ẩn, viết hệ điều kiện, vẽ miền nghiệm, tìm phương án lợi nhấtCả nhóm
Câu 1: Điều kiệnMỗi bạn viết một bất phương trình, ký tên bên cạnhTừng em
Câu 2: Miền nghiệmVẽ trên giấy kẻ ô, tô phần thoả mãnNgười ghi, cả nhóm soát
Câu 3: Thử đỉnhLập bảng giá trị tại các đỉnhHai bạn tính, hai bạn kiểm
Nhóm còn vướng ở đâuGhi một câu hỏi muốn hỏi thầyNgười điều phối
Thời gianMười tám phút, báo ở phút thứ chín và mười bảyNgười giữ giờ

Dòng "nhóm còn vướng ở đâu" là dòng giá trị nhất của phiếu. Đọc nhanh dòng này của mười nhóm, bạn biết ngay cần chốt lại chỗ nào khi cả lớp quay về.

Chấm điểm nhóm sao cho em chăm không thiệt

Học sinh khá ghét làm nhóm thường vì một lý do: mình làm hết mà điểm chia đều. Muốn hợp tác bền, cách chấm phải tách được phần cá nhân. Một số cách tổ chuyên môn hay dùng:

  • Điểm nhóm chỉ là một phần; phần còn lại là bài cá nhân làm ngay sau hoạt động nhóm, cùng dạng bài.
  • Chấm phiếu theo chữ ký: phần ai viết, ai ký, người đó chịu trách nhiệm phần ấy.
  • Hỏi ngẫu nhiên một thành viên bất kỳ giải thích kết quả nhóm; điểm trình bày của nhóm tính theo câu trả lời của em đó.
  • Cho học sinh tự đánh giá trong nhóm bằng ba câu ngắn, không cho chấm điểm nhau: hôm nay bạn nào giúp nhóm nhiều nhất, mình đã làm gì, lần sau mình cần làm thêm gì.
  • Không công bố điểm nhóm theo thứ tự cao thấp trước lớp; trả nhận xét riêng cho từng nhóm.
  • Ghi sổ theo dõi vai: ai đã giữ vai nào, làm tốt hay cần nhắc, để cuối tháng nhận xét có căn cứ.

Đánh giá thường xuyên trên lớp theo hướng dẫn hiện hành của Bộ Giáo dục và Đào tạo cho phép dùng nhận xét thay cho điểm số ở nhiều hoạt động. Bạn không bắt buộc phải cho điểm mọi giờ nhóm; một dòng nhận xét đúng chỗ thường có tác dụng hơn.

Những nhận xét hay gặp khi tổ dự một giờ nhóm

Đây là các câu thường thấy trong phiếu dự giờ, kèm cách sửa ngay từ khâu soạn. Đọc trước khi lên tiết thao giảng có hoạt động nhóm.

Nhận xét của người dựNguyên nhânSửa thế nào
Nhóm hình thức, học sinh ngồi gần nhưng làm riêngNhiệm vụ một người làm cũng xongChia nhiệm vụ thành phần ghép lại mới ra kết quả
Một em làm, các em khác ngồi xemKhông có vai, không có chữ ký phần việcGiao vai, chỉ định ngẫu nhiên người báo cáo
Thời gian nhóm kéo dài, thiếu phần luyện tậpKhông có người giữ giờ, giáo viên chờ nhóm chậm nhấtCắt đúng giờ, nhóm chưa xong báo cáo phần đã làm
Giáo viên đứng bục trong lúc nhóm làmCoi thời gian nhóm là thời gian nghỉĐi các nhóm, ghi lại lỗi chung để chốt
Báo cáo lặp lại, nhóm sau đọc giống nhóm trướcGọi tất cả các nhóm lênChỉ gọi hai nhóm khác nhau, nhóm khác bổ sung
Không chốt kiến thức sau thảo luậnHết giờ, vội chuyển phầnDành ít nhất ba phút để chốt

Nếu chỉ sửa được một điều cho tiết tới, hãy sửa dòng đầu tiên: thiết kế lại nhiệm vụ để nó thật sự cần nhiều người. Mọi lỗi khác đều nhẹ đi khi nhiệm vụ đúng.

Câu hỏi thường gặp

Tiết nào cũng phải có hoạt động nhóm không?

Không. Chương trình giáo dục phổ thông 2018 khuyến khích dạy học tích cực nhưng không bắt mỗi tiết có nhóm. Nhiều tiết luyện tập cá nhân hoặc giảng giải ngắn hiệu quả hơn. Bạn chỉ đưa nhóm vào khi nhiệm vụ cần nhiều người cùng nghĩ.

Lớp đông, bàn ghế cố định thì làm nhóm thế nào?

Dùng nhóm bốn từ hai bàn trên dưới, bàn trên quay xuống. Không cần kéo bàn. Tập tín hiệu vào và ra nhóm trong tuần đầu, chuyển chỗ chỉ mất nửa phút. Nhóm cố định theo tháng để học sinh không mất thời gian tìm bạn.

Học sinh giỏi không muốn làm nhóm vì phải gánh bạn thì sao?

Tách điểm cá nhân khỏi điểm nhóm bằng một bài làm riêng ngay sau hoạt động. Giao cho em đó vai người điều phối hoặc người kiểm tra để em thấy phần việc của mình có giá trị riêng. Đồng thời chỉ định người báo cáo ngẫu nhiên để cả nhóm buộc phải giảng cho nhau.

Nên để học sinh tự chọn nhóm không?

Thỉnh thoảng thì được, nhất là với hoạt động ngoài giờ. Trên lớp, giáo viên nên tự xếp để trộn trình độ và tính cách, tránh nhóm toàn bạn thân nói chuyện riêng hoặc có em bị bỏ lại. Không cần nói lý do xếp nhóm trước lớp.

Nhóm ồn quá thì xử lý thế nào?

Ồn vì bàn bài là bình thường. Ồn lạc đề thì nhắc người điều phối, không quát cả lớp. Đặt quy ước giọng nói vừa đủ cho bạn cùng nhóm nghe. Nếu cả lớp mất kiểm soát, dừng nhóm, cho làm cá nhân hai phút rồi mới quay lại.

Làm sao biết hoạt động nhóm hôm nay có hiệu quả?

Nhìn vào bài cá nhân làm ngay sau nhóm. Nếu phần lớn học sinh, kể cả em ít nói, làm đúng dạng bài vừa thảo luận, hoạt động đạt. Nếu chỉ người ghi của mỗi nhóm làm được, nhóm đang hình thức và cần sửa nhiệm vụ hoặc cách giao vai.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138