TruyenDay.comTruyền Dạy
Phương pháp dạy học tích cực

Dạy học theo góc: bốn góc phân tích, quan sát, trải nghiệm, áp dụng cho một bài

Dạy học theo góc khác trạm ở đâu, cách dựng bốn góc cho cùng một nội dung, cho học sinh chọn góc, tiết mẫu Địa lý 8 và cách tránh cả lớp dồn vào một góc.

A teacher kneels beside three students on a mat in one corner of a classroom, other small groups busy at desks behind, eye level, golden light

Dạy học theo góc là tổ chức cho học sinh học cùng một nội dung qua nhiều cách tiếp cận đặt ở các góc khác nhau của lớp, thường là góc phân tích, góc quan sát, góc trải nghiệm và góc áp dụng; học sinh được chọn góc bắt đầu, rồi luân chuyển để đi qua ít nhất hai đến ba góc. Điểm khác với dạy học theo trạm: ở trạm, mỗi bàn là một mảng kiến thức khác; ở góc, các góc cùng hướng tới một kiến thức, chỉ khác đường đi.

Vì cùng một nội dung đi bằng nhiều đường, phương pháp này hợp với lớp có học sinh thích đọc, em thích nhìn, em thích làm tay. Phần dưới nói rõ các góc thường dựng, cách cho chọn góc mà không thành hỗn loạn, một tiết mẫu Địa lý lớp 8 của cô Hạnh dạy kiêm môn, phiếu cho từng góc, phần chốt và các lỗi hay gặp, nhất là chuyện cả lớp dồn về góc dễ.

Trạm và góc: đừng soạn nhầm

Hai phương pháp hay bị viết lẫn trong kế hoạch bài dạy. Người dự giờ thấy trên giấy ghi "theo góc" mà mỗi bàn một kiến thức khác sẽ góp ý ngay. Bảng so sánh nhanh:

Tiêu chíDạy học theo trạmDạy học theo góc
Nội dung ở mỗi chỗMỗi trạm một phần kiến thức khácCùng một kiến thức, khác cách tiếp cận
Thứ tự điXoay vòng cố định, đủ mọi trạmHọc sinh chọn góc đầu, có thể không đi hết
Bỏ sót một chỗ thì saoThiếu hẳn một phần bàiVẫn nắm được bài qua góc khác
Cơ sở thiết kếChia nhỏ nội dungPhong cách học, cách tiếp cận
Hợp với bàiNhiều mảng ngang hàngMột khái niệm hoặc một quá trình cần hiểu sâu
Thời lượng thường dùngMột đến hai tiếtHai tiết là thoải mái nhất

Một bài có thể dùng cả hai, nhưng không nên trong cùng một tiết. Nếu bạn đang phân vân, hỏi một câu: học sinh chỉ đi một chỗ thì có nắm được ý chính của bài không. Có thì là góc; không thì là trạm.

Bốn góc thường dựng và việc ở mỗi góc

Góc phân tích. Học sinh đọc một đoạn tư liệu, bảng số liệu, trả lời câu hỏi theo trình tự từ tìm thông tin đến giải thích. Hợp với em thích đọc, thích lập luận. Đồ dùng: tư liệu in, phiếu câu hỏi.

Góc quan sát. Học sinh xem tranh ảnh, hình vẽ, mẫu vật, đoạn phim ngắn không lời rồi mô tả và rút ra nhận xét. Hợp với em nhớ bằng hình. Đồ dùng: ảnh in hoặc máy chiếu nhỏ, mẫu vật.

Góc trải nghiệm. Học sinh làm tay: thí nghiệm đơn giản, dựng mô hình bằng giấy, đóng một đoạn tình huống ngắn. Hợp với em học bằng vận động. Góc này tốn thời gian nhất nên nhiệm vụ phải gọn.

Góc áp dụng. Học sinh dùng kiến thức vào một bài tập, một tình huống thực tế. Thường đặt là góc thứ hai hoặc thứ ba, sau khi đã qua một góc tiếp cận kiến thức.

Có thể thêm góc xem lại. Một góc nhỏ có phần tóm tắt và câu hỏi tự kiểm, dành cho em cần thêm thời gian. Góc này giúp lớp nhiều trình độ mà không phải gắn nhãn ai.

Số góc vừa phải là ba đến bốn. Năm góc trở lên, giáo viên không theo kịp, lớp cũng không đủ chỗ. Với phòng học nhỏ, ba góc kê ở ba phía, bàn giáo viên ở phía còn lại làm chỗ chốt.

Tiết mẫu: cô Hạnh dạy Địa lý lớp 8, hai tiết

Bài giả định: "Gió mùa và ảnh hưởng tới thời tiết nước ta". Mục tiêu: học sinh trình bày được hai mùa gió chính, hướng gió và ảnh hưởng tới mưa, nhiệt độ ở các vùng; đọc được biểu đồ nhiệt độ lượng mưa đơn giản. Bốn góc cùng hướng tới mục tiêu này.

Góc phân tích. Một đoạn tư liệu nửa trang về hai mùa gió, kèm bảng lượng mưa trung bình từng tháng của hai địa điểm giả định ở miền Bắc và miền Nam. Câu hỏi: tháng nào mưa nhiều nhất ở mỗi nơi, vì sao hai nơi khác nhau.

Góc quan sát. Hai hình vẽ tay mũi tên hướng gió mùa hạ và mùa đông trên khung lãnh thổ không ghi tên, sáu ảnh thời tiết ở các mùa. Nhiệm vụ: ghép ảnh với mùa gió, giải thích một cặp.

Góc trải nghiệm. Một chậu nước ấm và một chậu nước lạnh, que hương đã tắt còn khói để thấy không khí chuyển động từ chỗ lạnh sang chỗ ấm. Nhiệm vụ: mô tả điều thấy được, liên hệ với đất liền và biển theo mùa. Góc này cô Hạnh đứng gần để bảo đảm an toàn.

Góc áp dụng. Ba tình huống: một gia đình định đi du lịch biển miền Trung vào tháng mười, một hợp tác xã chọn thời điểm gieo lúa, một trường lên lịch hội thao ngoài trời. Nhiệm vụ: khuyên mỗi bên chọn thời điểm nào, dựa vào gió mùa.

Tiết một: năm phút giới thiệu các góc và cách chọn, ba mươi phút ở hai góc, mười phút chia sẻ nhanh. Tiết hai: hai mươi lăm phút ở góc thứ ba, hai mươi phút chốt và làm bài cá nhân.

Cho học sinh chọn góc mà không thành chợ

Chọn góc là điểm hấp dẫn nhất của phương pháp, cũng là chỗ dễ vỡ nhất. Cách tổ chức đã qua nhiều lớp:

  1. Giới thiệu từng góc trong một phút, cầm đồ dùng của góc lên cho cả lớp thấy.
  2. Phát mỗi em một mảnh giấy ghi hai lựa chọn theo thứ tự ưu tiên, nộp lại trong một phút.
  3. Giáo viên xếp nhanh: mỗi góc tối đa một con số định trước, ví dụ mười hai em, em nào không được nguyện vọng một thì vào nguyện vọng hai.
  4. Đọc danh sách bằng cách chỉ vào góc, không đọc lý do xếp.
  5. Tín hiệu luân chuyển cố định; ở mỗi lần chuyển, học sinh chọn góc tiếp theo trong những góc còn chỗ.
  6. Em nào đã qua góc áp dụng và làm xong thì được sang góc xem lại để giúp bạn hoặc làm câu mở rộng.

Lần đầu dùng, có thể bỏ khâu chọn và tự phân góc bắt đầu cho các nhóm. Khi lớp quen, mới mở dần quyền chọn. Đừng để học sinh chạy đến góc ngay khi vừa nghe xong, vì góc gần cửa và góc có đồ chơi sẽ đầy trong năm giây.

Chốt bài khi mỗi em đi một đường

Vì không phải em nào cũng đi đủ bốn góc, phần chốt phải bảo đảm cả lớp cùng có kiến thức cốt lõi. Những việc nên làm trong hai mươi phút cuối:

  • Mời đại diện mỗi góc nói kết luận của góc mình trong một phút, giáo viên ghi lên bảng thành bốn cột.
  • Chỉ ra điểm chung của bốn cột: cùng một quy luật, nhìn từ bốn phía.
  • Đặt một câu hỏi buộc học sinh dùng kết luận của góc mình chưa đi qua, ví dụ em ở góc quan sát phải đọc bảng mưa.
  • Phát phiếu cá nhân năm câu ngắn bao phủ đủ mục tiêu, không phụ thuộc góc đã đi.
  • Thu phiếu, đếm nhanh câu nào nhiều em sai để mở đầu tiết sau.
  • Ghi nhận xét riêng cho em chỉ chọn mãi một kiểu góc, gợi ý lần sau thử góc khác.

Nếu phiếu cá nhân cho thấy em ở góc trải nghiệm sai nhiều hơn em ở góc phân tích, đừng vội kết luận góc trải nghiệm kém. Thường là nhiệm vụ góc đó vui nhưng chưa dẫn tới kiến thức; sửa câu hỏi cuối của góc cho bám mục tiêu hơn.

Phiếu nhiệm vụ cho từng góc: mẫu dùng lại được

Mỗi góc đặt một tờ phiếu khổ A4 dán cố định trên bàn, học sinh ghi câu trả lời vào phiếu cá nhân nhỏ mang theo người. Cấu trúc chung của một phiếu góc gồm năm dòng như bảng dưới, ví dụ lấy từ góc phân tích của tiết Địa lý trên.

Dòng trên phiếuNội dung mẫu ở góc phân tíchLưu ý khi viết
Tên góc và mục tiêuGóc phân tích: so sánh lượng mưa hai nơi để thấy ảnh hưởng của gió mùaMục tiêu viết bằng lời của học sinh, một câu
Thời gianMười lăm phútGhi rõ, kèm tín hiệu sẽ báo khi còn ba phút
Các bướcĐọc đoạn tư liệu; gạch chân hai mùa gió; tìm tháng mưa nhiều nhất mỗi nơi; giải thích sự khác nhauBa đến năm bước, bắt đầu bằng động từ
Câu hỏi chốt của gócGió mùa hạ mang mưa tới nơi nào sớm hơn, vì sao?Câu này phải dẫn thẳng tới mục tiêu chung của bài
Nếu còn thời gianĐoán xem một nơi ở giữa hai địa điểm sẽ mưa nhiều vào tháng nàoCâu mở, không bắt buộc

Điều cần soát khi viết xong bốn phiếu: đặt bốn câu hỏi chốt cạnh nhau, chúng phải trả lời cùng một ý lớn từ bốn phía. Nếu một câu lệch hẳn sang kiến thức khác, góc đó đang trở thành trạm. Cũng soát độ dài: bốn phiếu nên có số bước gần bằng nhau, để không góc nào xong quá sớm hay quá muộn so với tín hiệu chuyển.

Phiếu cá nhân học sinh mang theo chỉ cần bốn ô trống mang tên bốn góc và một dòng cuối "điều em hiểu ra sau hôm nay". Thu phiếu này cuối giờ là có ngay bằng chứng đánh giá thường xuyên mà không phải chấm thêm bài.

Lỗi hay gặp với dạy học theo góc

Các ý dưới đây lấy từ những lần tổ chuyên môn dự giờ và trao đổi lại sau tiết.

Biểu hiệnVì saoCách sửa
Cả lớp dồn về góc trải nghiệmGóc đó vui, không giới hạn chỗĐịnh số chỗ mỗi góc, chọn bằng giấy
Góc áp dụng không ai làm đượcHọc sinh vào thẳng góc áp dụng khi chưa có kiến thứcQuy định góc áp dụng chỉ mở từ lượt thứ hai
Các góc thực chất là bốn nội dung khácSoạn nhầm thành trạmKiểm tra lại: mỗi góc có tự đạt mục tiêu bài không
Hết hai tiết vẫn không chốt kịpLuân chuyển quá nhiều lượtGiới hạn hai đến ba góc mỗi em
Góc trải nghiệm thiếu an toànĐồ dùng nước nóng, que hương, kéoGiáo viên đứng ở góc này, đồ nguy hiểm thay bằng đồ an toàn

Phương pháp này không cần mỗi tiết đều dùng. Một hai bài mỗi học kỳ, chọn đúng bài có khái niệm cần hiểu từ nhiều phía, là đủ để học sinh quen và để bạn rút kinh nghiệm có hệ thống.

Câu hỏi thường gặp

Dạy học theo góc có cần hai tiết không?

Không bắt buộc, nhưng hai tiết liền là thoải mái nhất vì học sinh đi được hai đến ba góc và còn thời gian chốt. Nếu chỉ có một tiết, giảm xuống ba góc, mỗi em đi hai góc, nhiệm vụ mỗi góc khoảng mười phút.

Học sinh chỉ thích chọn một kiểu góc thì có sao không?

Lúc đầu không sao, đó là lợi thế của phương pháp. Tuy vậy, giáo viên nên khuyến khích em thử góc khác ở lượt hai, và ghi lại để những lần sau gợi ý. Mục tiêu lâu dài là em nào cũng quen nhiều cách học.

Lớp học chật, không có chỗ dựng góc thì làm sao?

Góc không cần là góc phòng thật. Một cụm hai bàn kê sát với đồ dùng đặt sẵn là một góc. Ba cụm bàn ở ba dãy là đủ. Góc trải nghiệm cần chỗ nên đặt gần bục, nơi rộng nhất.

Có cần chia học sinh theo phong cách học trước không?

Không cần làm bài kiểm tra phong cách học. Cho học sinh tự chọn góc là đủ để mỗi em đi theo cách mình thích. Phong cách học chỉ là gợi ý khi thiết kế góc, không phải nhãn để gắn cho học sinh.

Đánh giá học sinh trong giờ học theo góc thế nào?

Dùng phiếu của từng góc để xem quá trình và phiếu cá nhân cuối giờ để xem kết quả. Phiếu cá nhân phải bao phủ đủ mục tiêu bài, không phụ thuộc em đã đi góc nào, để công bằng giữa các em.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138