TruyenDay.comTruyền Dạy
Dạy các môn xã hội

Dạy chủ đề chung môn Lịch sử và Địa lí THCS: phân công hai giáo viên, chuỗi ba tiết

Cách hai giáo viên Sử và Địa cùng soạn, chia tiết và đánh giá một chủ đề chung môn Lịch sử và Địa lí THCS: câu hỏi lớn, bảng phân công, chuỗi ba tiết, lỗi hay gặp.

A male and a female teacher sit side by side in an empty teachers room sorting stacks of blank worksheets into two piles, seen from across the table, late afternoon amber light

Muốn dạy tốt chủ đề chung của môn Lịch sử và Địa lí ở THCS, hai giáo viên Sử và Địa cần soạn chung từ đầu quanh một câu hỏi lớn, chia tiết theo nội dung chứ không chia đôi máy móc, và dùng chung một sản phẩm cuối để đánh giá. Chủ đề chung là phần trong chương trình môn này mà kiến thức lịch sử và địa lí đan vào nhau; nếu mỗi người dạy một nửa theo cách riêng, học sinh sẽ học hai bài rời rạc thay vì một chủ đề.

Phần dưới đi theo cách thầy Bình dạy Lịch sử và cô Mai dạy Địa lí lớp 7 ở Trường THCS A cùng làm một chủ đề chung với tên giả định "Con sông và đời sống cư dân ven sông": vì sao chủ đề chung hay vướng, quy trình soạn chung, bảng phân công, câu hỏi lớn, chuỗi ba tiết, lỗi hay gặp và cách làm khi một giáo viên phải dạy cả hai phân môn.

Vì sao chủ đề chung hay bị dạy thành hai bài rời

Ở nhiều trường, môn Lịch sử và Địa lí THCS vẫn do hai giáo viên phụ trách hai phân môn, mỗi người có thời khoá biểu, sổ điểm, kế hoạch riêng. Khi đến chủ đề chung, cách nhanh nhất là chia số tiết làm đôi: tiết đầu thầy Sử dạy phần lịch sử, tiết sau cô Địa dạy phần địa lí. Học sinh nhận được hai bài giảng không biết nhau, và câu hỏi "vì sao con sông lại quan trọng với cư dân xưa" không ai trả lời trọn.

Vướng thứ hai là đánh giá. Hai giáo viên chấm hai bài kiểm tra riêng, mỗi người một tiêu chí. Học sinh học theo kiểu đối phó từng phần, không có sản phẩm nào buộc các em nối kiến thức hai bên với nhau.

Vướng thứ ba là thời gian soạn. Soạn chung cần ít nhất hai buổi ngồi cùng nhau, mà lịch hai người hiếm khi trùng. Kinh nghiệm của tổ chuyên môn là đưa việc soạn chủ đề chung vào lịch sinh hoạt tổ từ đầu học kỳ, có tên trong kế hoạch tổ, để hai giáo viên có giờ ngồi với nhau chính thức thay vì tranh thủ giờ ra chơi.

Quy trình hai giáo viên soạn chung

Thầy Bình và cô Mai dùng hai buổi sinh hoạt chuyên môn, mỗi buổi chừng chín mươi phút, theo các bước:

  1. Đọc chung yêu cầu cần đạt của chủ đề trong chương trình. Mỗi người gạch chân phần thuộc chuyên môn mình, rồi khoanh những yêu cầu mà một mình mình không dạy trọn được.
  2. Viết một câu hỏi lớn. Câu hỏi mà muốn trả lời phải dùng cả kiến thức lịch sử và địa lí. Với chủ đề mẫu: "Vì sao cư dân xưa chọn sống ven sông, và con sông đã thay đổi đời sống họ như thế nào qua các thời kỳ?"
  3. Chọn sản phẩm cuối. Một sản phẩm học sinh làm theo nhóm, trả lời câu hỏi lớn, ví dụ một tập san bốn trang hoặc một bài trình bày năm phút kèm sơ đồ tự vẽ.
  4. Chia tiết theo nội dung. Xác định từng tiết cần kiến thức gì, ai dạy tốt hơn phần đó. Có tiết cả hai cùng có mặt nếu thời khoá biểu cho phép.
  5. Thống nhất rubric chung cho sản phẩm cuối, mỗi tiêu chí ghi rõ phần nào cả hai cùng chấm.

Bước viết câu hỏi lớn thường mất nhiều thời gian nhất và cũng đáng nhất. Câu hỏi tốt là câu học sinh có thể trả lời bằng nhiều cách, có chỗ cho ý kiến riêng, và không tra một chỗ là ra đáp án.

Bảng phân công cho chủ đề mẫu

Bảng này được dán trong hồ sơ tổ chuyên môn và gửi cho giáo viên chủ nhiệm để biết lịch. Chủ đề mẫu dạy trong ba tiết, cộng thời gian học sinh làm sản phẩm ở nhà.

TiếtNội dungNgười dạy chínhNgười hỗ trợ
Tiết 1Con sông nhìn từ địa lí: đặc điểm dòng chảy, mùa lũ, đất phù sa, phân bố dân cư ven sôngCô MaiThầy Bình dự, ghi câu hỏi học sinh về quá khứ
Tiết 2Cư dân xưa trị thuỷ, làm nông, đi lại trên sông qua tư liệu và hiện vậtThầy BìnhCô Mai dự, nối sang đặc điểm tự nhiên đã học
Tiết 3Hôm nay và ngày xưa: so sánh, nhóm trình bày sản phẩm, đánh giá theo rubric chungCả haiCùng chấm, mỗi người phụ trách một nửa số nhóm rồi đổi
Ở nhàNhóm làm tập san bốn trang hoặc chuẩn bị bài trình bàyHai giáo viên chia nhóm để theo dõiGiáo viên chủ nhiệm nhắc lịch nộp

Cột "người hỗ trợ" là chỗ khác biệt với cách chia đôi. Người không dạy chính vẫn dự và ghi lại câu hỏi học sinh nêu ra thuộc phần mình, để tiết sau mở đầu bằng chính câu hỏi ấy. Nếu thời khoá biểu không cho phép dự, hai người trao đổi qua một tờ ghi chép ngắn sau mỗi tiết.

Nhiệm vụ nhóm xuyên suốt ba tiết

Ngay tiết đầu, mỗi nhóm nhận một phiếu nhiệm vụ dùng cho cả ba tiết. Phiếu giữ cho học sinh nhìn thấy câu hỏi lớn từ đầu đến cuối:

  • Câu hỏi lớn viết ở đầu phiếu, đóng khung.
  • Sau tiết 1: ghi ba đặc điểm tự nhiên của con sông giúp hoặc gây khó cho người sống ven sông.
  • Sau tiết 2: ghi ba cách cư dân xưa đã sống cùng con sông, mỗi cách nối với một đặc điểm đã ghi ở tiết 1.
  • Ở nhà: hỏi một người lớn tuổi trong gia đình hoặc khu phố về một thay đổi của con sông hay dòng nước gần nhà trong đời họ.
  • Chuẩn bị tiết 3: trả lời câu hỏi lớn bằng một đoạn ngắn, kèm một sơ đồ tự vẽ nối đặc điểm tự nhiên với cách sống.

Dòng "nối với một đặc điểm đã ghi ở tiết 1" là chỗ tích hợp thật sự diễn ra. Học sinh không thể hoàn thành dòng này nếu chỉ học phần lịch sử; các em phải quay lại kiến thức địa lí. Phiếu cũng là bằng chứng để tổ chuyên môn thấy chủ đề được dạy như một khối thống nhất.

Tiết 3 mẫu: trình bày sản phẩm và so sánh xưa nay

Tiết cuối là tiết hai giáo viên cùng có mặt nếu sắp xếp được. Lớp chia tám nhóm, mỗi nhóm đã có sản phẩm làm ở nhà.

  1. Nhắc lại câu hỏi lớn (3 phút). Thầy Bình đọc câu hỏi lớn, cô Mai chỉ lên sơ đồ con sông vẽ trên bảng từ tiết 1. Học sinh thấy ngay hai phần kiến thức đang đứng cạnh nhau.
  2. Trưng bày và xem chéo (12 phút). Các nhóm dán tập san lên tường quanh lớp. Mỗi nhóm đi xem hai sản phẩm của nhóm khác, để lại một tờ giấy nhỏ ghi một điều học được và một câu hỏi.
  3. Trình bày chọn lọc (15 phút). Ba nhóm có cách trả lời câu hỏi lớn khác nhau trình bày, mỗi nhóm bốn phút. Hai giáo viên mỗi người hỏi một câu thuộc chuyên môn của mình, rồi một câu chung về mối liên hệ.
  4. So sánh xưa và nay (10 phút). Cả lớp gom thông tin các nhóm đã phỏng vấn người lớn tuổi, lập bảng hai cột "ngày xưa" và "bây giờ" trên bảng. Hai giáo viên cùng chốt: điều gì của con sông không đổi, điều gì con người đã làm thay đổi.
  5. Tự đánh giá (5 phút). Học sinh viết một câu trả lời câu hỏi lớn bằng lời của mình, khác với câu trong sản phẩm nhóm.

Câu tự đánh giá cuối tiết là bằng chứng gọn nhất cho việc từng em, chứ không chỉ cả nhóm, đã nối được hai mảng kiến thức. Hai giáo viên đọc chung các câu này sau giờ học và ghi lại những hiểu lầm còn sót để nhắc ở bài sau.

Rubric chung cho sản phẩm cuối

Rubric bốn tiêu chí, ba mức. Hai giáo viên cùng chấm, chênh lệch quá một mức ở tiêu chí nào thì ngồi lại xem chung.

Tiêu chíCần cố gắngĐạtTốt
Kiến thức địa líNêu đặc điểm sông chung chungNêu đúng ít nhất hai đặc điểmGiải thích được đặc điểm ảnh hưởng đến cư trú thế nào
Kiến thức lịch sửKể sự kiện nhưng không gắn với con sôngNêu được cách cư dân xưa sống cùng con sôngCó dẫn tư liệu hoặc hiện vật làm bằng chứng
Liên kết hai phầnHai phần tách rờiCó ít nhất một chỗ nối rõ ràngSơ đồ hoặc đoạn văn cho thấy mối quan hệ nhân quả
Liên hệ hiện tạiKhông cóCó thông tin từ người lớn tuổi phỏng vấnSo sánh được xưa và nay, nêu một ý kiến riêng

Tiêu chí "liên kết hai phần" là tiêu chí không thuộc riêng ai, cả hai giáo viên cùng chịu trách nhiệm dạy và cùng chấm. Có tiêu chí này, học sinh hiểu ngay rằng đây là một chủ đề chứ không phải hai bài ghép lại.

Lỗi hay gặp và cách làm khi một người dạy cả hai phân môn

Chia đôi số tiết mà không soạn chung. Hai bài giảng song song, không có câu hỏi lớn. Ít nhất phải thống nhất câu hỏi lớn và sản phẩm cuối trước khi chia tiết.

Sản phẩm cuối quá nặng. Yêu cầu làm mô hình, quay phim, viết báo cáo cùng lúc trong một tuần khiến học sinh phải nhờ phụ huynh làm hộ. Chọn một dạng sản phẩm, làm được bằng giấy bút.

Hai giáo viên chấm lệch nhau. Thống nhất rubric và chấm thử chung hai sản phẩm trước khi chia nhau chấm phần còn lại.

Khi một giáo viên dạy cả hai phân môn. Việc phối hợp dễ hơn nhưng dễ nghiêng về chuyên môn của mình. Nhờ một đồng nghiệp chuyên môn còn lại đọc kế hoạch bài dạy, góp ý phần kiến thức, và dự một tiết nếu được. Câu hỏi lớn và rubric vẫn là hai thứ phải viết ra trước.

Khi chủ đề gắn với địa phương. Nếu gần trường có con sông, kênh hay hồ, có thể thêm một buổi quan sát ngoài trường; khi đó cần kế hoạch an toàn riêng, xin phép theo quy định của nhà trường và phụ huynh, có đủ người đi kèm.

Câu hỏi thường gặp

Chủ đề chung có bắt buộc hai giáo viên cùng dạy không?

Không bắt buộc hai người cùng đứng lớp; điều cần là chủ đề được dạy như một khối thống nhất. Phân công thế nào do nhà trường và tổ chuyên môn quyết định dựa trên đội ngũ và thời khoá biểu.

Điểm chủ đề chung ghi vào sổ của phân môn nào?

Cách ghi điểm cần thực hiện theo hướng dẫn hiện hành của Bộ Giáo dục và Đào tạo và quy định cụ thể của nhà trường về đánh giá môn Lịch sử và Địa lí. Tổ chuyên môn nên thống nhất từ đầu năm học để hai giáo viên không lúng túng khi vào điểm.

Câu hỏi lớn khác câu hỏi bài học thường thế nào?

Câu hỏi bài học thường có một đáp án nằm trong sách, còn câu hỏi lớn cần nối nhiều kiến thức và cho phép học sinh trả lời theo nhiều cách. Câu hỏi lớn được nhắc lại ở đầu và cuối mỗi tiết của chủ đề.

Học sinh không phỏng vấn được người lớn tuổi thì sao?

Cho phép thay bằng quan sát một dòng nước gần nhà, đọc một đoạn tư liệu do giáo viên cung cấp hoặc hỏi một thầy cô lớn tuổi trong trường. Nhiệm vụ không được trở thành gánh nặng với em nào sống xa ông bà.

Hai giáo viên không có giờ trống trùng nhau để soạn chung?

Đề nghị tổ chuyên môn dành một buổi sinh hoạt tổ cho việc này và ghi vào kế hoạch tổ. Phần còn lại có thể trao đổi qua tài liệu dùng chung, nhưng ít nhất một buổi ngồi cùng nhau để chốt câu hỏi lớn và rubric.

Có nên mời giáo viên chủ nhiệm tham gia không?

Nên báo cho giáo viên chủ nhiệm lịch nộp sản phẩm và nhiệm vụ ở nhà để nhắc học sinh. Nếu chủ đề có buổi đi thực tế, giáo viên chủ nhiệm thường là người hỗ trợ tốt nhất trong việc quản lý lớp.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138