Lớp 45 học sinh vẫn dạy giao tiếp được nếu cả lớp nói cùng lúc theo cặp, không phải lần lượt từng em lên nói trước lớp. Với cách gọi từng em, mỗi học sinh chỉ nói được chưa đến một phút trong cả tiết; với nề nếp cặp đôi tốt, mỗi em nói được tám đến mười phút. Việc của giáo viên là dạy nề nếp chuyển cặp nhanh, chọn hoạt động có lý do để nói, giữ tiếng ồn ở mức làm việc và đi vòng nghe để sửa lỗi chung.
Phần dưới là cách cô Vy dạy tiếng Anh lớp 8 ở Trường THCS A tổ chức: dạy nề nếp trong hai tuần đầu, năm hoạt động hợp lớp đông, tín hiệu giữ trật tự, câu lệnh lớp học ngắn, kế hoạch bài dạy rút gọn cho một tiết nói với chủ đề giả định "Weekend activities" và cách sửa lỗi không làm học sinh ngại mở miệng.
Dạy nề nếp cặp đôi trong hai tuần đầu
Lớp đông chỉ nói được khi chuyển cặp mất mười giây chứ không phải hai phút. Cô Vy dành năm phút mỗi tiết trong hai tuần đầu năm học để luyện riêng nề nếp, trước khi dạy hoạt động thật:
- Đặt tên cặp cố định. Bạn ngồi cạnh là "shoulder partner", bạn ngồi bàn trước hoặc sau là "face partner". Chỉ cần nói tên cặp, học sinh biết quay về phía nào.
- Phân vai A và B. Em ngồi gần cửa sổ là A, em kia là B. Giáo viên nói "A asks first" là cả lớp bắt đầu, không ai hỏi "ai nói trước".
- Luyện chuyển cặp với một câu đơn giản. "Shoulder partner, say your favourite food." Đếm giờ, mục tiêu mười giây cả lớp bắt đầu nói.
- Dạy tín hiệu dừng. Giáo viên giơ tay, học sinh thấy thì giơ tay theo và ngừng nói. Luyện đến khi cả lớp im trong năm giây.
- Ghi nhận ngắn. Cuối mỗi lần luyện, nói một câu: "Today we started in eight seconds." Học sinh thích phá kỷ lục của chính lớp mình.
Hai tuần nghe có vẻ tốn thời gian, nhưng sau đó mỗi tiết tiết kiệm được năm đến bảy phút mà trước kia mất vào việc ổn định và giải thích. Lớp nào bỏ qua bước này thì cả năm vật lộn với tiếng ồn.
Năm hoạt động nói hợp với lớp đông
Tiêu chí chọn hoạt động cho lớp đông: không cần di chuyển nhiều, có lý do thật để nói, giáo viên đứng một chỗ vẫn nghe được và dừng được. Năm hoạt động dưới đây cô Vy xoay vòng trong năm học:
| Hoạt động | Cách làm | Lý do để nói |
|---|---|---|
| Information gap | A và B mỗi em giữ một nửa thông tin, ví dụ thời khoá biểu của một bạn giả định, phải hỏi nhau để điền đủ | Không hỏi thì không hoàn thành được phiếu |
| Find someone who | Mỗi em một phiếu sáu ô "Find someone who...", hỏi bạn trong phạm vi hai bàn trên, hai bàn dưới | Cần tìm đủ người cho sáu ô |
| Chain story | Nhóm bốn em, mỗi em nói một câu nối tiếp câu chuyện, dùng thì quá khứ | Câu chuyện chỉ đi tiếp khi mỗi người góp câu |
| Opinion line | Học sinh giơ một đến năm ngón tay thể hiện mức đồng ý, rồi nói lý do với bạn có số ngón khác mình | Bất đồng tạo ra điều để nói |
| Interview and report | A phỏng vấn B ba câu, sau đó A kể lại với cặp bên cạnh về B ở ngôi thứ ba | Phải nghe kỹ để kể lại đúng |
Information gap là hoạt động nên dạy đầu tiên vì nó khó "gian lận" nhất: học sinh không thể nhìn phiếu bạn mà phải hỏi bằng tiếng Anh. Phiếu in hai màu giấy khác nhau cho A và B để giáo viên nhìn từ xa biết em nào giữ phiếu nào.
Giữ trật tự mà không cấm nói
Lớp đông nói cùng lúc thì ồn là chuyện bình thường. Mục tiêu là "ồn làm việc", tức âm lượng vừa đủ để bạn cùng cặp nghe, không phải im lặng. Một số tín hiệu và quy ước cô Vy dùng:
- Ba mức giọng. Mức 0 im lặng, mức 1 thì thầm cho bạn cạnh, mức 2 nói cho nhóm bốn. Trước mỗi hoạt động giáo viên giơ số ngón tay tương ứng.
- Thời gian hiển thị. Ghi thời gian kết thúc lên góc bảng, hoặc đặt đồng hồ cát lớn trên bàn giáo viên.
- Việc tiếp theo cho cặp xong sớm. Luôn có một nhiệm vụ mở rộng ghi sẵn trên bảng, ví dụ đổi vai hoặc thêm hai câu hỏi, để cặp xong sớm không quay sang nói chuyện riêng.
- Đi vòng có lộ trình. Giáo viên đi theo hình chữ U quanh lớp, dừng ở các bàn cuối, nơi học sinh dễ chuyển sang nói tiếng Việt nhất.
- Không quát. Nếu ồn quá mức, dùng tín hiệu giơ tay và chờ, không nói to hơn học sinh.
Khi có người dự giờ, đừng vì sợ ồn mà rút ngắn phần nói. Người dự giờ đánh giá cao lớp ồn có kiểm soát, tức là dừng được khi giáo viên ra tín hiệu, hơn là lớp im lặng ngồi nghe băng.
Phiếu "Find someone who" mẫu cho chủ đề cuối tuần
Phiếu in trên nửa tờ giấy, sáu ô kẻ sẵn, mỗi ô một gợi ý bằng tiếng Anh và một dòng trống để ghi tên bạn cùng một chi tiết thêm. Gợi ý cố ý dùng động từ ở dạng nguyên mẫu để học sinh phải tự chuyển thành câu hỏi thì quá khứ:
- Ô 1: visit grandparents last weekend. Học sinh phải hỏi "Did you visit your grandparents last weekend?" rồi hỏi thêm "Where do they live?"
- Ô 2: help with housework. Hỏi thêm: what did you do?
- Ô 3: watch a film. Hỏi thêm: what was it about?
- Ô 4: play a sport outdoors. Hỏi thêm: who did you play with?
- Ô 5: cook something. Hỏi thêm: was it delicious?
- Ô 6: do something new for the first time. Hỏi thêm: how did you feel?
- Quy tắc dưới phiếu: mỗi tên chỉ được ghi một lần; chỉ hỏi trong phạm vi hai bàn trên và hai bàn dưới; nghe tín hiệu thì ngồi về chỗ.
Dòng "chi tiết thêm" là phần quan trọng nhất. Thiếu nó, học sinh chỉ hỏi câu yes, no rồi ghi tên, hoạt động thành trò săn chữ ký. Có câu hỏi thêm, mỗi cuộc trao đổi dài ra thành hai ba lượt, đúng là giao tiếp. Quy tắc phạm vi bốn bàn giữ cho lớp 45 em không đứng dậy đi khắp phòng.
Câu lệnh lớp học ngắn giáo viên nên thuộc
Câu lệnh tiếng Anh dùng đi dùng lại mỗi ngày thì học sinh tự hiểu mà không cần dịch. Cô Vy dán danh sách này vào trang đầu sổ soạn, chỉ dùng đúng những câu này trong học kỳ một rồi mới thêm câu mới:
- Bắt đầu hoạt động: "Shoulder partner. A asks first. Two minutes. Go."
- Đổi vai: "Now swap. B asks."
- Đổi cặp: "Face partner, please."
- Dừng: giơ tay và nói "Hands up, voices off."
- Kiểm tra đã hiểu lệnh: "What do you do first?" thay cho "Do you understand?", vì câu sau học sinh luôn đáp yes.
- Khen cụ thể: "Good question, you asked for more details." thay cho "Good job."
- Mời trả lời không gây áp lực: "Tell me what your partner said." Học sinh kể lại lời bạn thì đỡ ngại hơn nói về mình.
Câu kiểm tra hiểu lệnh là câu đáng đổi nhất. Hỏi "Do you understand?" xong cả lớp gật đầu, giáo viên nói "Go", rồi một nửa lớp quay sang hỏi nhau bằng tiếng Việt là phải làm gì. Hỏi "What do you do first?" và gọi một em ở bàn cuối trả lời là biết ngay lệnh đã rõ chưa.
Tiết mẫu lớp 8: "Weekend activities"
Kế hoạch bài dạy rút gọn cho một tiết nói bốn mươi lăm phút, sau khi học sinh đã học từ vựng về hoạt động cuối tuần và thì quá khứ đơn.
| Bước | Thời gian | Hoạt động | Học sinh nói gì |
|---|---|---|---|
| Warm-up | 5 phút | Giáo viên kể ba câu về cuối tuần giả định của mình, một câu sai; học sinh đoán theo cặp | I think sentence two is false because... |
| Pre-speaking | 8 phút | Ôn mẫu câu hỏi đáp trên bảng, cả lớp nói đồng thanh rồi luyện theo cặp vai A, B | What did you do last weekend? I went to... |
| While-speaking 1 | 10 phút | Find someone who với phiếu sáu ô | Did you visit your grandparents last weekend? |
| While-speaking 2 | 12 phút | Interview and report theo nhóm bốn | Lan visited her grandparents. She helped them... |
| Post-speaking | 10 phút | Giáo viên sửa ba lỗi chung nghe được, học sinh tự sửa câu trên phiếu; giao bài viết năm câu về cuối tuần của bạn cùng cặp | Câu đã sửa đọc lại theo cặp |
Trong cả tiết, giáo viên nói không quá mười hai phút. Hai hoạt động chính chiếm hai mươi hai phút, mỗi học sinh nói thật khoảng tám phút. Đó là con số cô Vy dùng để tự kiểm tiết dạy của mình.
Sửa lỗi và những chỗ hay bị góp ý
Không ngắt lời học sinh để sửa khi đang hoạt động. Giáo viên đi vòng, ghi lỗi chung vào sổ tay, sửa cho cả lớp ở cuối hoạt động. Học sinh bị ngắt giữa câu sẽ ngại nói lần sau.
Sửa lỗi chung, không nêu tên. Viết câu sai lên bảng như "She go to the park last Sunday", hỏi cả lớp câu này cần sửa chỗ nào. Không nói em nào đã nói câu đó.
Câu lệnh tiếng Anh quá dài. Lệnh dài ba câu khiến nửa lớp không hiểu và quay sang hỏi bạn bằng tiếng Việt. Dùng lệnh ngắn kèm làm mẫu: "A asks. B answers. Two minutes. Go."
Lúc nào cũng làm mẫu bằng một em nói tốt nhất lớp. Cả lớp nghĩ hoạt động chỉ dành cho bạn giỏi. Giáo viên tự làm mẫu với một em được chọn ngẫu nhiên, hoặc với hai em bất kỳ đã được chuẩn bị trước vài phút.
Áp vào lớp của bạn. Nếu lớp chưa từng làm việc theo cặp, bắt đầu bằng hoạt động information gap dài ba phút, rồi tăng dần. Với lớp 10 trở lên, thêm hoạt động opinion line với chủ đề tranh luận nhẹ. Với tiểu học, thay phiếu bằng tranh và giữ hoạt động dưới hai phút.
Câu hỏi thường gặp
Học sinh chuyển sang nói tiếng Việt khi làm cặp thì xử lý sao?
Cho phép dùng tiếng Việt để hỏi nghĩa một từ, nhưng phần hoạt động phải bằng tiếng Anh. Đưa sẵn trên bảng các câu cứu nguy như "How do you say ... in English?" và đi vòng dừng lâu hơn ở các bàn hay chuyển sang tiếng Việt.
Phòng học bàn ghế cố định có làm được nhóm bốn không?
Được, bằng cách cho bàn trên quay xuống bàn dưới, tạo nhóm bốn em mà không cần kê lại bàn ghế. Đây cũng là cách dùng cặp "face partner" trong nề nếp đã luyện.
Làm sao kiểm tra từng em đã nói trong khi lớp quá đông?
Mỗi tiết chọn sáu đến tám em để nghe kỹ và ghi nhận xét ngắn vào sổ, xoay vòng để sau vài tuần đủ cả lớp. Phiếu find someone who hay bài kể lại cũng là bằng chứng học sinh đã tham gia.
Học sinh chưa vững tiếng Anh có theo được hoạt động cặp đôi không?
Theo được nếu có khung câu trên bảng và được ghép với bạn kiên nhẫn. Cho phép các em đọc khung câu trong lượt đầu, lượt sau mới tự nói; mục tiêu là nói được, không phải nói không lỗi.
Có nên chấm điểm nói ngay trong giờ hoạt động không?
Không nên chấm điểm số trong giờ luyện tập vì học sinh sẽ sợ sai. Ghi nhận xét để đánh giá thường xuyên, còn bài kiểm tra nói được tổ chức riêng với tiêu chí rõ ràng đã công bố trước.
Giáo viên có nên dạy hoàn toàn bằng tiếng Anh không?
Nên tăng dần tỉ lệ tiếng Anh, dùng tiếng Anh cho câu lệnh lớp học và các phần làm mẫu được. Giải thích ngữ pháp phức tạp có thể dùng tiếng Việt ngắn gọn để không mất thời gian và không bỏ rơi những em còn chậm.