Kế hoạch bài dạy hay bị trả vì ba nhóm lỗi: sai hình thức so với mẫu thống nhất của tổ, các phần không khớp nhau (mục tiêu một đằng, hoạt động một nẻo), và không khả thi khi đứng lớp (quá giờ, thiếu thiết bị, phiếu không có thật). Nhóm thứ hai bị góp ý nhiều nhất và cũng tốn công sửa nhất, vì phải sửa từ gốc chứ không chỉ chỉnh câu chữ.
Phần dưới liệt kê mười lăm lỗi cụ thể theo từng phần của kế hoạch, mỗi lỗi kèm cách sửa, sau đó là quy trình tự rà trong mười lăm phút trước khi nộp và một ca giả định cho thấy một kế hoạch bị trả được sửa lại thế nào.
Tổ chuyên môn đọc kế hoạch theo thứ tự nào
Hiểu cách người duyệt đọc giúp bạn biết sửa chỗ nào trước. Tổ trưởng hoặc người được phân công duyệt thường không đọc từ đầu đến cuối. Họ đọc mục tiêu trước, rồi nhảy xuống phần sản phẩm và tổ chức thực hiện của hoạt động hình thành kiến thức, rồi lật xuống phụ lục. Ba chỗ đó trả lời được câu hỏi "bài này dạy cái gì, học sinh làm gì, bằng thứ gì".
Nếu ba chỗ đó khớp nhau, phần còn lại họ đọc lướt và góp ý nhẹ. Nếu không khớp, cả kế hoạch bị trả kèm góp ý chung "chưa thể hiện rõ hoạt động của học sinh" hoặc "mục tiêu chưa phù hợp". Những góp ý chung như vậy khó sửa vì không chỉ rõ dòng nào.
Người duyệt cũng đọc với một câu hỏi trong đầu: giáo viên này đã nghĩ tới lớp học thật chưa. Những chi tiết như tên lớp, số nhóm, câu lệnh nguyên văn, dự kiến học sinh vướng ở đâu là bằng chứng bạn đã hình dung tiết dạy. Kế hoạch thiếu hết các chi tiết đó, dù đúng mẫu, vẫn dễ bị ghi "cần cụ thể hơn".
Vì thế, khi tự rà, hãy đọc theo đúng thứ tự người duyệt đọc. Đặt bản mục tiêu cạnh phần tiến trình, dò từng ý xem có hoạt động nào đi kèm. Mở phụ lục, đếm xem số phiếu có bằng số phiếu nhắc trong tiến trình không. Chỉ sau đó mới lo chính tả, căn lề, phông chữ.
Lỗi về hình thức (lỗi 1 đến 3)
Ba lỗi này dễ sửa nhất nhưng lại là lý do bị trả nhanh nhất, vì người duyệt nhìn thấy ngay ở trang đầu.
| Số | Lỗi | Cách sửa |
|---|---|---|
| 1 | Không theo mẫu thống nhất của tổ: thiếu dòng thời gian thực hiện, thiếu mục thiết bị, tự đổi tên các mục | Tải mẫu mới nhất của tổ, dán nội dung vào mẫu thay vì sửa mẫu cũ của mình |
| 2 | Còn sót tên lớp, ngày tháng, tên giáo viên của kế hoạch năm trước hoặc của người khác | Dùng chức năng tìm kiếm trong tệp để rà năm học cũ và tên lớp cũ trước khi nộp |
| 3 | Đánh số hoạt động lộn xộn: có hoạt động 2.1, 2.3 nhưng không có 2.2; phiếu số 3 xuất hiện trước phiếu số 2 | Đánh số lại từ đầu sau khi sửa xong nội dung, không đánh số trong lúc soạn |
Lỗi số 2 tưởng nhỏ nhưng ảnh hưởng nặng nhất tới cách người duyệt nhìn cả kế hoạch: họ sẽ nghĩ bạn chép lại mà không soạn, dù thật ra bạn đã sửa cả phần nội dung.
Mẹo giữ hình thức gọn: lập một tệp mẫu trống của tổ, mỗi bài mới đều mở từ tệp đó chứ không mở từ kế hoạch bài trước. Ngày tháng, tên lớp, số tiết điền đầu tiên, trước khi viết bất cứ nội dung nào, để không bao giờ sót lại thông tin của bài cũ.
Lỗi ở mục tiêu và thiết bị (lỗi 4 đến 7)
Lỗi 4: mục tiêu vượt hoặc thấp hơn yêu cầu cần đạt. Sửa bằng cách đặt yêu cầu cần đạt của chương trình ngay cạnh mục tiêu, so động từ từng cặp.
Lỗi 5: mục tiêu có năng lực hoặc phẩm chất mà không hoạt động nào rèn. Dò ngược: với mỗi năng lực ghi ở mục tiêu, tìm trong tiến trình xem hoạt động nào có nhắc tới nó ở mục a). Không tìm thấy thì xoá, hoặc thêm nhiệm vụ.
Lỗi 6: thiết bị ghi chung chung hoặc ghi thứ trường không có. Ghi cụ thể số lượng; hỏi phòng thiết bị trước khi đưa dụng cụ thí nghiệm vào kế hoạch. Nếu trường không có, ghi rõ vật liệu thay thế.
Lỗi 7: thiếu phần chuẩn bị của học sinh. Nếu học sinh cần mang thước đo góc, kéo, giấy màu, hoặc đọc trước một văn bản, ghi vào mục thiết bị ở dòng riêng "Học sinh chuẩn bị".
Ghi chú khi sửa nhóm lỗi này. Sửa mục tiêu thường kéo theo sửa tiến trình. Đừng chỉ chỉnh câu chữ ở mục tiêu cho đẹp mà giữ nguyên hoạt động, người duyệt sẽ góp ý lại lần hai đúng chỗ đó.
Lỗi ở tiến trình dạy học (lỗi 8 đến 13)
Đây là phần chiếm nhiều góp ý nhất. Sáu lỗi dưới đây xuất hiện thường xuyên trong biên bản duyệt kế hoạch:
| Số | Lỗi | Dấu hiệu nhận ra | Cách sửa |
|---|---|---|---|
| 8 | Hoạt động mở đầu không nêu được vấn đề | Câu chốt là "chúng ta vào bài hôm nay" | Viết câu hỏi vấn đề trước, chỉnh hoạt động cho dẫn tới câu đó |
| 9 | Mục nội dung ghi kiến thức thay vì nhiệm vụ | Mục b) chép định nghĩa, công thức | Viết lại bắt đầu bằng động từ học sinh làm |
| 10 | Sản phẩm ghi "câu trả lời của học sinh" | Không có đáp án dự kiến ở đâu cả | Ghi đáp án ngắn hoặc trỏ tới phụ lục |
| 11 | Tổ chức thực hiện giống hệt nhau mọi hoạt động | Chỉ đổi số thứ tự, câu chữ y nguyên | Viết câu lệnh nguyên văn, câu gợi mở riêng cho từng hoạt động |
| 12 | Tổng thời gian vượt quá tiết | Cộng số phút được trên 45 | Cắt bớt ở hoạt động hình thành kiến thức, giữ luyện tập |
| 13 | Toàn hoạt động nhóm hoặc toàn hoạt động giảng | Bốn hoạt động đều "thảo luận nhóm" hoặc đều "giáo viên trình bày" | Xen kẽ cá nhân, cặp, nhóm, cả lớp theo tính chất nhiệm vụ |
Lỗi số 13 hay gặp ở giáo viên đang muốn thể hiện phương pháp tích cực: cả tiết toàn hoạt động nhóm. Hoạt động nhóm liên tục làm tiết dạy ồn và tốn thời gian chuyển đội hình. Có những nhiệm vụ cá nhân làm năm phút là xong, nhóm làm lại mất mười phút.
Lỗi ở phụ lục và đánh giá (lỗi 14, 15) và lỗi "đúng mẫu mà không dạy được"
Hai lỗi cuối nằm ở phần mà nhiều giáo viên nghĩ là phụ:
- Lỗi 14: phụ lục thiếu. Tiến trình nhắc phiếu số 1, số 2 nhưng phụ lục chỉ có phiếu số 1, hoặc không có đáp án. Sửa: đếm số lần chữ "phiếu" xuất hiện trong tiến trình, đối chiếu từng cái với phụ lục.
- Lỗi 15: không có lúc nào đánh giá. Cả tiết không có công cụ nào để biết học sinh đã đạt mục tiêu chưa. Sửa: thêm ít nhất một chỗ đánh giá thường xuyên, có thể là câu hỏi cuối hoạt động luyện tập, bảng kiểm khi đi lớp, hay phiếu ba câu cuối tiết.
- Đúng mẫu mà không dạy được: ví dụ trong kế hoạch xa đời sống học sinh vùng mình, như học sinh vùng núi phải tính tiền vé tàu điện.
- Đúng mẫu mà không dạy được: hoạt động cần mạng internet hoặc máy tính cho từng nhóm trong khi phòng học không có.
- Đúng mẫu mà không dạy được: kế hoạch tải từ nơi khác về, văn phong khác hẳn kế hoạch các bài trước của chính bạn, nhắc tới thiết bị lớp không có.
Ba dạng "đúng mẫu mà không dạy được" ít khi bị ghi thành lỗi trong biên bản duyệt, nhưng lộ ra ngay khi có người dự giờ. Người duyệt kinh nghiệm thường hỏi thêm một câu: "Lớp em có làm được hoạt động này không?". Hãy tự hỏi câu đó trước.
Quy trình tự rà mười lăm phút trước khi nộp
Đọc kế hoạch thành bốn lượt, mỗi lượt chỉ tìm một loại lỗi. Đọc một lượt tìm mọi thứ thì hay bỏ sót.
- Lượt khớp (5 phút): mục tiêu với tiến trình, tiến trình với phụ lục. Đánh dấu bằng bút đỏ chỗ không khớp.
- Lượt thời gian (2 phút): cộng số phút các hoạt động, kiểm tra có dự phòng không.
- Lượt câu lệnh (5 phút): đọc to câu lệnh chuyển giao của từng hoạt động. Câu nào phải nói thêm mới hiểu thì viết lại.
- Lượt hình thức (3 phút): tên lớp, ngày tháng, đánh số, chính tả, mẫu của tổ.
- Nếu có thời gian, nhờ một đồng nghiệp cùng môn đọc mục tiêu và hoạt động chính, hỏi họ: "Đọc xong, anh chị dạy thay được tiết này không?".
Quy trình bốn lượt mất mười lăm phút nhưng thường tiết kiệm được một vòng trả về sửa, tức là vài ngày chờ duyệt lại.
Ca giả định: kế hoạch của thầy Nam được sửa thế nào
Thầy Nam dạy Lịch sử và Địa lí lớp 6 ở Trường THCS A, năm thứ hai đi dạy. Kế hoạch bài giả định về đời sống người nguyên thuỷ bị tổ trả về với ba góp ý: mục tiêu ghi năm năng lực nhưng tiến trình chỉ có hai hoạt động nhóm; hoạt động hình thành kiến thức ghi "giáo viên chiếu tranh, giảng giải"; phụ lục thiếu phiếu số 2.
Thầy sửa theo thứ tự. Đầu tiên giữ lại hai năng lực thật sự có hoạt động rèn (tìm hiểu lịch sử qua quan sát hiện vật và hình ảnh, giao tiếp và hợp tác khi làm nhóm), bỏ ba năng lực còn lại. Tiếp theo đổi hoạt động giảng thành nhiệm vụ: nhóm quan sát bốn hình ảnh hiện vật giả định, mỗi hình trả lời "dùng để làm gì, làm bằng gì, cho thấy người xưa sống thế nào". Cuối cùng soạn phiếu số 2 dạng bảng bốn hàng ba cột, kèm đáp án dự kiến.
Bản sửa được duyệt ngay lần hai. Điều đáng chú ý: thầy không viết thêm chữ nào cho dài, ngược lại kế hoạch còn ngắn hơn bản đầu vì bỏ được ba năng lực và đoạn giảng giải. Sửa đúng thường là làm cho các phần khớp nhau, không phải viết thêm.
Câu hỏi thường gặp
Kế hoạch bài dạy bị trả mấy lần thì có ảnh hưởng đánh giá giáo viên không?
Việc góp ý và sửa kế hoạch là sinh hoạt chuyên môn bình thường, nhất là với giáo viên mới. Điều người duyệt chú ý là bạn có sửa đúng góp ý và lần sau không lặp lại lỗi cũ hay không, hơn là số lần bị trả.
Nếu không đồng ý với góp ý của tổ thì làm sao?
Hỏi lại cụ thể góp ý đó muốn sửa ở dòng nào và vì sao, trình bày lý do của mình bằng mục tiêu và đặc điểm lớp. Nếu vẫn khác ý, có thể đề nghị dạy thử rồi rút kinh nghiệm trong buổi sinh hoạt chuyên môn.
Có nên nộp kế hoạch sớm để được góp ý nhiều vòng không?
Nên. Nộp sớm vài ngày cho bạn thời gian sửa mà không vội, nhất là với tiết dự giờ hay thao giảng. Nộp sát ngày dạy thì dù có góp ý cũng không kịp sửa, và tiết dạy mang luôn những lỗi đã được chỉ ra.
Kế hoạch tải từ nơi khác về có bị coi là lỗi không?
Tham khảo không sai, nhưng nộp nguyên bản tải về thường lộ ra vì văn phong, ví dụ và thiết bị không khớp với lớp bạn. Nên dùng làm nguồn ý tưởng rồi soạn lại theo mục tiêu, học sinh và điều kiện của trường mình.
Lỗi chính tả trong kế hoạch có bị góp ý nặng không?
Một vài lỗi nhỏ thường chỉ được nhắc. Nhưng lỗi chính tả trong phiếu học tập phát cho học sinh là chuyện cần tránh hẳn, vì học sinh sẽ học theo. Rà phụ lục kỹ hơn phần thân kế hoạch.
Có cần lưu lại bản bị góp ý không?
Nên lưu cả bản đầu và bản sửa trong cùng một thư mục. Sau một học kỳ, so lại các góp ý sẽ thấy mình hay mắc lỗi nhóm nào, từ đó soạn các bài sau chắc tay hơn.