TruyenDay.comTruyền Dạy
Giáo viên mới vào nghề

Giọng nói khi đứng lớp: nói đủ nghe không khản, tốc độ, ngắt nghỉ và giữ giọng cả năm

Giáo viên mới hay khản giọng sau một tháng. Cách lấy hơi, đặt âm lượng theo phòng, chỉnh tốc độ, ngắt nghỉ và thói quen giữ giọng trong tuần dạy nhiều tiết.

A young woman teacher speaks with an open posture near the window of a quiet public school classroom, side profile partly turned away, warm golden late light

Giọng đứng lớp tốt không phải giọng to nhất mà là giọng bàn cuối nghe rõ, giáo viên nói cả buổi không khản, và có chỗ lên xuống để học sinh biết ý nào quan trọng. Ba điều đó học được: lấy hơi bằng bụng, đặt âm lượng theo phòng thay vì theo tiếng ồn, và dùng khoảng lặng nhiều hơn dùng sức.

Giáo viên mới thường mất giọng sau ba đến sáu tuần, đúng lúc lịch dạy đã kín. Bài này gồm cách tự kiểm giọng, bài tập năm phút buổi sáng, bảng chỉnh tốc độ và ngắt nghỉ, cách giảm số lần phải nói to, và lúc nào cần đi khám. Bài không thay lời khuyên của bác sĩ chuyên khoa khi giọng đã có vấn đề kéo dài.

Tự kiểm giọng của mình trong tuần đầu

Trước khi sửa, cần biết giọng mình đang có vấn đề gì. Ghi âm một tiết dạy bằng điện thoại đặt ở bàn cuối, xin phép nhà trường theo quy định và chỉ dùng bản ghi để tự nghe, xoá sau khi nghe xong. Nghe lại và đánh dấu những điều sau:

  • Từ bàn cuối có nghe rõ từng chữ không, nhất là phụ âm cuối như trong "học", "bạn", "nghĩ"?
  • Giọng có đều đều một độ cao suốt tiết không?
  • Có bao nhiêu lần nói "à", "ờ", "thì là", "đúng không" trong mười phút đầu?
  • Có đoạn nào nói liền trên một phút mà không dừng không?
  • Giọng cuối tiết có cao và căng hơn đầu tiết không?
  • Bạn có nói tiếp khi lớp đang ồn, giọng bị át rồi phải nói to dần không?

Cô Hạnh nghe lại tiết của mình và đếm được hai mươi ba lần "đúng không các em" trong một tiết. Cô không tập giọng gì đặc biệt, chỉ thay câu hỏi kiểm tra đó bằng việc cho học sinh giơ ngón tay từ một đến ba để báo mức hiểu. Giọng cô đỡ mệt hẳn vì bớt được những câu nói vô ích.

Làm lần kiểm này một lần vào tuần đầu và một lần vào cuối tháng thứ hai để so.

Lấy hơi bằng bụng và đặt âm lượng theo phòng

Người nói bằng hơi ngực, vai nhô lên khi hít vào, sẽ phải ép cổ họng để nói to. Ép cổ họng nhiều tiết liền là đường ngắn nhất dẫn tới khản giọng. Cách thử đơn giản: đặt một tay lên bụng, một tay lên ngực, hít vào. Nếu tay trên bụng phồng ra còn tay trên ngực gần như đứng yên, bạn đang thở đúng.

Âm lượng nên đặt theo kích thước phòng, không theo mức ồn của lớp. Hãy hình dung bạn đang nói với em ngồi bàn cuối, không phải đang nói át cả lớp. Khi lớp ồn, đừng nâng giọng mà dừng hẳn, dùng tín hiệu tay, chờ yên rồi nói tiếp ở âm lượng cũ. Mỗi lần nói to hơn để át lớp là một lần dạy học sinh rằng chúng có thể ồn đến mức đó.

Đứng ở đâu cũng ảnh hưởng tới giọng. Quay mặt vào bảng mà nói thì nửa lớp nghe không rõ và bạn vô thức nói to hơn. Viết xong rồi quay lại mới nói. Ở phòng có quạt trần chạy mạnh, đi lên phía giữa lớp khi giảng ý chính thay vì đứng mãi ở bục. Phòng học vang tiếng thì nói chậm lại một chút, vì tiếng vọng làm chữ dính vào nhau.

Bài tập năm phút buổi sáng trước tiết đầu

Không cần phòng riêng, có thể làm trên đường đến trường hoặc trong nhà vệ sinh giáo viên. Năm bước, mỗi bước khoảng một phút:

  1. Thở chậm. Hít vào bằng mũi đếm bốn, giữ đếm hai, thở ra bằng miệng đếm sáu. Làm năm lần.
  2. Ngân âm "m". Môi khép nhẹ, ngân "mmm" từ thấp lên cao rồi xuống, cảm thấy rung ở môi và mũi. Đây là cách làm ấm giọng nhẹ nhất.
  3. Rung môi. Thổi hơi qua môi khép lỏng cho môi rung như tiếng xe máy đồ chơi, giữ đều hơi.
  4. Đọc to một câu khó. Chọn câu có nhiều phụ âm cuối, đọc chậm, mở miệng rõ, rồi đọc nhanh dần mà vẫn rõ chữ.
  5. Nói câu mở đầu tiết. Nói to câu đầu tiên bạn sẽ dùng ở tiết một, ở âm lượng bạn muốn bàn cuối nghe thấy.

Nếu có thời gian dài hơn, thêm bài đọc to một đoạn văn ngắn khoảng một phút, cố ý thay đổi độ cao và tốc độ ở từng câu: câu kể đều, câu hỏi lên giọng ở cuối, câu quan trọng chậm lại. Bài này giúp bạn thoát kiểu nói một giọng suốt tiết mà nhiều người dự giờ hay nhận xét là ru ngủ.

Không hắng giọng mạnh để làm sạch cổ, vì động tác đó cọ xát dây thanh. Nếu thấy vướng, nuốt nước bọt hoặc uống một ngụm nước ấm.

Tốc độ, ngắt nghỉ và nhấn giọng theo từng lúc trong tiết

Một tiết có nhiều kiểu nói khác nhau. Giáo viên mới hay dùng một kiểu cho tất cả, thường là nói nhanh vì sợ cháy giáo án. Bảng dưới gợi ý cách điều chỉnh:

Lúc trong tiếtTốc độ và âm lượngMẹo
Giao nhiệm vụChậm, rõ từng ý, âm lượng vừa.Nói ý thứ nhất, dừng, ý thứ hai, dừng. Hỏi một em nhắc lại.
Giảng khái niệm mớiChậm hơn bình thường, nhấn vào từ khoá.Dừng hai giây trước và sau từ khoá để học sinh kịp ghi.
Kể chuyện, dẫn dắtCó lên xuống, có thể nhanh hơn.Hạ giọng ở chỗ hấp dẫn thay vì nâng giọng; lớp sẽ tự yên để nghe.
Đặt câu hỏiTốc độ thường, kết câu rõ.Hỏi xong im ít nhất ba giây, không lặp lại câu hỏi ngay.
Nhắc nhởThấp, chậm, ngắn.Giọng thấp và chậm có trọng lượng hơn giọng cao và gắt.
KhenẤm, cụ thể.Nói đúng việc em đã làm tốt, không chỉ "giỏi lắm".

Khoảng lặng là công cụ ít được giáo viên mới dùng nhất. Ba giây im lặng sau một câu hỏi có vẻ rất lâu với người đứng trên bục, nhưng là thời gian tối thiểu để phần lớn học sinh kịp nghĩ.

Giảm số lần phải nói to trong một ngày

Cách giữ giọng hiệu quả nhất là nói ít đi những câu không cần thiết. Một số thay thế giáo viên lâu năm hay dùng:

  • Ghi nhiệm vụ và thời gian lên góc bảng thay vì nhắc lại nhiều lần.
  • Dùng tín hiệu tay cho dừng, cho chuyển hoạt động, cho im lặng.
  • Cho học sinh đọc to đề bài, đọc đoạn văn, thay vì giáo viên đọc hết.
  • Khi hoạt động nhóm, đi đến từng nhóm nói nhỏ thay vì nói to cho cả lớp nghe một lời nhắc chỉ dành cho một nhóm.
  • Chuẩn bị phiếu có hướng dẫn viết sẵn cho hoạt động dài.
  • Ở tiết thứ tư, thứ năm trong ngày, ưu tiên hoạt động học sinh làm việc, giáo viên nói ít.

Thầy Minh có ngày dạy năm tiết liền. Thầy xếp các tiết luyện tập vào cuối buổi, tiết giảng khái niệm vào đầu buổi khi giọng còn khoẻ. Trong tiết luyện tập, thầy chỉ nói tổng cộng khoảng mười phút, phần còn lại đi xuống lớp xem bài và hướng dẫn nhỏ từng em.

Một mẹo nữa là để ý những câu bạn nói lặp nhiều nhất trong tuần, như "các em mở vở ra", "các em chú ý lên bảng", "còn hai phút nữa". Những câu này có thể thay bằng một ký hiệu cố định ở góc bảng hoặc một cử chỉ quen. Mỗi câu bỏ được, nhân với năm tiết một ngày và năm ngày một tuần, là một phần giọng đáng kể bạn giữ lại cho những lúc thật sự cần giải thích.

Áp vào tiết của bạn: đánh dấu giọng ngay trong kế hoạch bài dạy

Cách nhanh nhất để đổi thói quen giọng là ghi chú ngay trên bản kế hoạch bài dạy mang lên lớp. Đây là bản đánh dấu của cô Hạnh cho một tiết đọc hiểu giả định về một bài thơ ngắn tả cảnh làng quê, lớp 7:

  • Khởi động, năm phút. Ghi chú bên lề: "Nói chậm. Đọc câu hỏi một lần, dừng ba giây, không đọc lại."
  • Đọc bài thơ. Ghi chú: "Mời hai em đọc, cô không đọc. Cô chỉ đọc lại khổ hai, hạ giọng ở câu cuối."
  • Giảng hình ảnh chính. Ghi chú: "Từ khoá: hình ảnh, cảm xúc. Dừng trước và sau từ khoá. Đi xuống giữa lớp khi nói."
  • Thảo luận cặp, mười phút. Ghi chú: "Giao việc ba ý, viết lên bảng. Trong lúc cặp làm, cô không nói to, đi từng bàn."
  • Chia sẻ trước lớp. Ghi chú: "Hỏi xong đếm thầm đến ba. Nếu chưa ai giơ tay, cho trao đổi với bạn ba mươi giây rồi hỏi lại."
  • Kết tiết. Ghi chú: "Giọng thấp, chậm. Giao bài về nhà bằng chữ trên bảng, nói một lần."

Sau tiết, cô Hạnh đánh dấu ghi chú nào làm được, ghi chú nào quên. Sau khoảng hai tuần, phần lớn ghi chú không cần viết nữa vì đã thành phản xạ. Cách này cũng giúp ích khi bị dự giờ: người dự thấy rõ giáo viên có chủ ý trong cách nói, không phải nói theo cảm hứng.

Thói quen giữ giọng và dấu hiệu cần đi khám

Uống nước đều. Mang theo bình nước, uống từng ngụm nhỏ giữa các tiết. Hạn chế đồ uống quá lạnh ngay sau khi nói nhiều.

Nghỉ giọng giờ ra chơi. Giờ ra chơi không nói chuyện to trong phòng giáo viên ồn ào. Mười lăm phút im lặng giúp dây thanh nghỉ đáng kể.

Không thì thầm khi khản. Thì thầm làm dây thanh căng hơn nói nhỏ bình thường. Khi giọng đã mệt, nói nhỏ nhẹ và ngắn.

Ngủ đủ và tránh nói to ở nơi ồn sau giờ dạy. Một buổi tối hát to hoặc nói chuyện ở quán ồn có thể làm mất phần giọng bạn vừa giữ được cả tuần.

Biết khi nào đi khám. Khàn tiếng kéo dài trên hai tuần, đau khi nói, nói một lúc là mất tiếng, hoặc giọng thay đổi rõ mà không do cảm cúm thì nên đi khám chuyên khoa tai mũi họng. Đừng tự dùng thuốc kéo dài và tiếp tục dạy cố.

Báo với tổ khi cần. Nếu bác sĩ khuyên nghỉ giọng, báo tổ chuyên môn để được hỗ trợ sắp xếp, thay vì cố đứng lớp rồi để tình trạng nặng thêm.

Câu hỏi thường gặp

Giáo viên có giọng nhỏ bẩm sinh có dạy được lớp đông không?

Được. Giọng nhỏ nhưng rõ chữ, có ngắt nghỉ và có tín hiệu dừng tốt thường hiệu quả hơn giọng to mà đều đều. Tập lấy hơi bằng bụng, mở miệng rõ khi phát âm, và đứng gần học sinh hơn khi giảng ý chính.

Có nên dùng loa đeo khi dạy không?

Nếu phòng rộng, lớp trên bốn mươi học sinh hoặc giọng đang yếu thì loa đeo giúp giảm sức. Chỉnh âm lượng vừa đủ, đừng để quá to vì học sinh sẽ mệt. Loa không thay được việc dừng lại khi lớp ồn.

Làm sao bỏ thói quen nói "đúng không" quá nhiều?

Ghi âm để đếm, rồi thay bằng một cách kiểm tra khác như giơ ngón tay, viết đáp án lên bảng con, hoặc gọi một em nhắc lại ý chính. Khi đã có cách thay thế, thói quen cũ giảm dần trong vài tuần.

Nói nhanh có phải là lỗi lớn khi bị dự giờ không?

Thường được góp ý, vì học sinh không kịp hiểu và ghi. Nói nhanh hay đi kèm việc không chờ học sinh trả lời. Đánh dấu chỗ dừng trong kế hoạch bài dạy giúp bạn chậm lại ở những chỗ cần.

Ngậm kẹo bạc hà có giúp giữ giọng không?

Kẹo chỉ làm dễ chịu tạm thời ở họng, không thay được việc uống nước, nghỉ giọng và nói đúng cách. Nếu đau họng hoặc khàn kéo dài, nên đi khám thay vì dựa vào kẹo.

Mất giọng giữa tuần thì vẫn dạy thế nào?

Báo tổ chuyên môn để được hỗ trợ nếu cần nghỉ. Nếu vẫn lên lớp, chuẩn bị phiếu học tập có hướng dẫn chi tiết, cho học sinh đọc to đề, dùng bảng và tín hiệu tay nhiều nhất có thể, và chỉ nói những câu thật cần.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138