TruyenDay.comTruyền Dạy
Dạy học phân hoá

Đánh giá chẩn đoán trước khi phân hoá: bài kiểm tra mười phút và cách đọc kết quả

Cách soạn bài chẩn đoán năm câu đầu chương, mẫu cho Toán lớp 6, đọc kết quả trong mười lăm phút, biến kết quả thành quyết định trong kế hoạch bài dạy.

A teacher sorts small slips of blank paper into three piles on her desk in an empty classroom after the bell, close overhead angle, soft gray daylight, calm mood

Đánh giá chẩn đoán là bài ngắn chừng mười phút, làm trước khi dạy một chương hay một chủ đề, để biết học sinh đang nắm gì, hổng gì và hiểu sai gì. Nó không lấy điểm, không xếp loại; nó cho giáo viên căn cứ để chia nhóm, chọn mức gợi ý và quyết định có cần dạy lại kiến thức nền hay không.

Không có bước này, phân hoá dựa vào ấn tượng, và ấn tượng thường sai với những em ít nói hoặc vừa tiến bộ. Bài này hướng dẫn soạn bài chẩn đoán năm câu, một mẫu cho Toán lớp 6, cách đọc kết quả của bốn mươi bài trong mười lăm phút, cách chuyển kết quả thành quyết định cụ thể trong kế hoạch bài dạy, các hình thức chẩn đoán không cần in giấy và những lỗi khiến bài chẩn đoán vô dụng.

Chẩn đoán khác kiểm tra thường xuyên ở chỗ nào

Kiểm tra thường xuyên trả lời câu hỏi "học sinh đã học được bài vừa dạy chưa". Chẩn đoán trả lời câu hỏi khác: "học sinh mang gì vào bài sắp dạy". Vì thế bài chẩn đoán hỏi chủ yếu về kiến thức nền và những hiểu sai thường gặp, không hỏi nội dung mới mà các em chưa được học.

Hai loại cũng khác nhau ở cách dùng kết quả. Điểm kiểm tra thường xuyên có thể ghi vào sổ theo quy định đánh giá hiện hành. Kết quả chẩn đoán thì không nên ghi điểm, vì em chưa được dạy mà bị điểm thấp là bất công, và em biết bài không tính điểm sẽ làm thật hơn, không chép bạn. Nói rõ điều này với học sinh trước khi phát bài.

Thời điểm tốt nhất là cuối tiết trước khi sang chương mới, để bạn có một buổi tối đọc kết quả và chỉnh kế hoạch bài dạy. Làm ngay đầu tiết mới thì kết quả đến muộn, bạn phải dạy theo kế hoạch cũ rồi mới biết lớp cần gì.

Không cần chẩn đoán mọi bài. Mỗi chương một lần, cộng thêm khi bắt đầu học kỳ hoặc khi nhận lớp mới, là đủ để phân hoá có căn cứ.

Soạn bài chẩn đoán năm câu

Năm câu là vừa mười phút cho học sinh THCS và THPT. Mỗi câu có một nhiệm vụ riêng; nếu không trả lời được "câu này cho mình biết gì", bỏ câu đó.

  1. Câu 1, kiến thức nền gần nhất. Thứ mà bài mới cần dùng ngay từ tiết đầu, học ở lớp dưới hoặc chương trước.
  2. Câu 2, kiến thức nền thứ hai. Một kỹ năng phụ cần cho chương, ví dụ đọc bảng số liệu, tóm tắt đoạn văn, đổi đơn vị.
  3. Câu 3, câu bẫy hiểu sai. Câu nhiều lựa chọn, trong đó mỗi phương án sai ứng với một kiểu hiểu sai cụ thể mà giáo viên đã gặp nhiều năm. Câu này đáng giá nhất vì nó cho biết em sai theo kiểu nào.
  4. Câu 4, thử nội dung mới ở mức đơn giản. Có em đã biết trước qua tự học. Câu này cho bạn biết ai có thể bắt đầu ở mức mở rộng.
  5. Câu 5, tự đánh giá. "Em thấy tự tin với phần nào nhất, lo nhất phần nào" hoặc thang ba mức. Câu này cho thấy em nào tự tin thái quá hay thiếu tự tin so với bài làm.
  6. Viết đáp án và với câu 3, ghi bên cạnh mỗi phương án sai: chọn phương án này nghĩa là em đang hiểu thế nào.

Bài chẩn đoán in nửa trang giấy, có ô ghi tên nhỏ ở góc. Học sinh không cần chép đề, chỉ khoanh và viết câu trả lời ngắn.

Mẫu bài chẩn đoán Toán lớp 6 trước chương phân số

Mẫu giả định của thầy Minh khi dạy thay một lớp 6 ở Trường THCS A. Bảng ghi nội dung câu, mục đích và cách đọc từng loại câu trả lời.

CâuNội dungNhắm vàoĐọc câu trả lời
1Tìm ước chung lớn nhất của 12 và 18Kiến thức nền cho rút gọnSai hoặc bỏ trống: cần ôn ước, bội trước khi rút gọn phân số
2Tô màu hình chữ nhật chia sáu phần để thể hiện hai phần baÝ nghĩa phân sốTô hai ô: hiểu phân số chỉ là "đếm ô", chưa hiểu phần bằng nhau so với tổng
3Phân số nào lớn hơn: 3/4 hay 3/5? Bốn lựa chọnHiểu sai về mẫu sốChọn 3/5 vì "5 lớn hơn 4": hiểu sai kinh điển, cần dạy lại bằng hình
4Cộng 1/2 và 1/3Nội dung mớiRa 2/5: cộng tử với tử, mẫu với mẫu. Ra 5/6: đã biết trước, có thể bắt đầu ở mức mở rộng
5Khoanh một mặt: rất tự tin, hơi lo, rất loTự đánh giáSo với kết quả bốn câu trên để tìm em tự tin thái quá hay thiếu tự tin

Chú ý câu 2 và câu 3: chúng không hỏi em "biết hay không" mà hỏi em "hiểu theo kiểu nào". Đây là thông tin giúp bạn chọn đúng cách giảng lại, chứ không chỉ biết ai cần giảng lại.

Đọc bốn mươi bài trong mười lăm phút

Đừng chấm điểm từng bài. Mục tiêu là nhìn ra mẫu chung của lớp và vài trường hợp đặc biệt. Cách làm nhanh:

  • Lần thứ nhất, chỉ nhìn câu 1 và câu 2, chia bài thành ba chồng: vững nền, nền một phần, chưa có nền.
  • Lần thứ hai, đếm câu 3 theo từng phương án. Ghi lên một tờ nháp: bao nhiêu em chọn từng phương án sai.
  • Lần thứ ba, rút những bài làm đúng câu 4 ra riêng, đây là ứng viên cho nhiệm vụ mở rộng ngay từ tiết đầu.
  • Đọc câu 5 của những bài có độ vênh rõ: làm đúng hết mà khoanh "rất lo", hoặc sai nhiều mà khoanh "rất tự tin". Ghi tên vào sổ để trò chuyện riêng.
  • Ghi kết quả vào bảng theo dõi kỹ năng trong sổ, mỗi em một dòng, dùng ký hiệu chứ không ghi điểm.
  • Viết ba câu tổng kết cho chính mình: lớp đang vững gì, hổng gì, hiểu sai phổ biến nhất là gì.

Ba câu tổng kết đó là thứ quan trọng nhất của cả bài chẩn đoán. Nếu đọc xong mà không viết được ba câu ấy, bài chẩn đoán đã soạn chưa đủ sắc, lần sau cần đổi câu hỏi.

Từ kết quả sang quyết định trong kế hoạch bài dạy

Kết quả chẩn đoán chỉ có giá trị khi nó làm thay đổi cách bạn dạy. Bảng dưới gợi ý các quyết định thường gặp.

Kết quảQuyết địnhGhi vào kế hoạch bài dạy
Trên một nửa lớp chưa có nềnDạy lại nền cho cả lớp trong mười phút đầu tiết mộtThêm hoạt động khởi động ôn nền, rút ngắn phần luyện tập
Khoảng một phần năm lớp chưa có nềnKèm nhóm nhỏ trong lúc lớp luyện tậpGhi điểm phân hoá ở hoạt động luyện tập, chuẩn bị phiếu có ví dụ mẫu
Một hiểu sai phổ biến ở câu bẫyĐưa đúng hiểu sai đó vào phần mở đầu để cả lớp tranh luậnMở đầu bằng câu hỏi "Ai nghĩ 3/5 lớn hơn? Vì sao?"
Năm sáu em đã biết nội dung mớiChuẩn bị nhiệm vụ mở rộng từ tiết đầuGhi thẻ thử thách vào phần vận dụng
Lớp vững đềuĐi nhanh phần hình thành, dành thêm thời gian vận dụngRút thời gian hoạt động hai, tăng hoạt động bốn

Một bài chẩn đoán tốt thường dẫn tới không quá hai quyết định cho cả chương. Nhiều hơn thế, bạn sẽ khó thực hiện đều trên lớp đông.

Áp vào lớp của bạn: bài chẩn đoán đầu tiên cho chương sắp dạy

Chọn chương bạn sẽ dạy trong hai tuần tới. Dành một buổi tối chừng bốn mươi phút, làm theo thứ tự dưới đây, đến tiết cuối của chương hiện tại thì phát bài.

  1. Mở kế hoạch dạy học của chương, liệt kê những kiến thức nền mà tiết đầu tiên phải dùng ngay. Thường chỉ có hai ba thứ; chọn hai thứ quan trọng nhất cho câu 1 và câu 2.
  2. Nhớ lại bài kiểm tra chương này các năm trước, chép ra ba câu trả lời sai mà bạn gặp nhiều nhất. Biến chúng thành ba phương án sai của câu 3, thêm một phương án đúng.
  3. Lấy ví dụ đơn giản nhất trong bài đầu của chương làm câu 4. Không cần hay, chỉ cần cho thấy em nào đã biết trước.
  4. Viết câu 5 tự đánh giá bằng ba mặt cười hoặc ba mức chữ ngắn, tuỳ cấp học.
  5. Làm thử cả bài, bấm giờ. Nếu bạn mất quá ba phút thì học sinh sẽ mất quá mười phút; cắt bớt.
  6. Chuẩn bị sẵn tờ nháp có ba cột cho ba chồng bài và một ô đếm phương án câu 3, để tối hôm phát bài đọc thật nhanh.
  7. Sau khi đọc, sửa ngay kế hoạch bài dạy tiết đầu theo bảng quyết định ở trên, rồi lưu bài chẩn đoán cùng ghi chú để năm sau dùng lại.

Lần đầu làm, đa số giáo viên ngạc nhiên vì hiểu sai phổ biến nhất của lớp không phải điều mình đoán. Chỉ riêng phát hiện ấy đã đủ đáng bốn mươi phút buổi tối.

Chẩn đoán không cần giấy và lỗi hay gặp

Bảng con. Mỗi em viết đáp số hay một từ khoá lên bảng con, giơ lên cùng lúc. Giáo viên nhìn một lượt là biết tỷ lệ, chụp nhanh bằng mắt những em sai.

Thẻ bốn chữ cái tự làm. Học sinh giơ thẻ chọn phương án cho câu nhiều lựa chọn. Hợp với câu bẫy hiểu sai; giơ cùng lúc để em không nhìn bạn.

Hỏi miệng có chọn lọc. Hỏi ba bốn em ở các mức khác nhau một câu nền. Nhanh nhưng chỉ cho thấy vài em, nên dùng bổ sung chứ không thay bài viết.

Lỗi: chẩn đoán xong không đổi gì. Đây là lỗi phổ biến nhất. Bài chẩn đoán làm cho đủ hồ sơ, kế hoạch bài dạy vẫn giữ nguyên.

Lỗi: câu hỏi quá dài hoặc quá khó. Bài chẩn đoán mười phút mà có câu cần năm phút suy nghĩ thì phần lớn lớp bỏ trống, bạn không đọc được gì.

Lỗi: ghi điểm hoặc công bố kết quả. Học sinh sẽ ngại làm thật và chép bạn ở lần sau. Kết quả chẩn đoán chỉ nằm trong sổ của giáo viên.

Câu hỏi thường gặp

Bài chẩn đoán có cần ghi điểm vào sổ không?

Không nên. Bài chẩn đoán hỏi về thứ học sinh mang vào bài mới, có câu hỏi về nội dung chưa dạy, nên chấm điểm là không công bằng. Kết quả dùng để điều chỉnh cách dạy và ghi bằng ký hiệu trong sổ theo dõi riêng của giáo viên.

Bao lâu nên làm một bài chẩn đoán?

Mỗi chương hoặc mỗi chủ đề lớn một lần, thêm đầu học kỳ và khi nhận lớp mới. Làm dày hơn sẽ mất thời gian dạy và học sinh mệt; làm thưa hơn thì phân hoá dựa vào thông tin đã cũ.

Học sinh chép bài nhau khi làm chẩn đoán thì sao?

Nói rõ bài không tính điểm và mục đích là để thầy cô biết dạy thế nào cho hợp. Phát bài làm cá nhân, thời gian ngắn, câu hỏi ngắn. Học sinh hiểu mục đích thì hiếm khi chép.

Câu hỏi bẫy hiểu sai lấy từ đâu?

Từ chính kinh nghiệm chấm bài các năm trước: những câu trả lời sai lặp đi lặp lại. Tổ chuyên môn nên lập một danh sách hiểu sai thường gặp cho từng chương, mỗi người góp vài câu, dùng chung cho cả tổ.

Lớp quá đông, đọc bài chẩn đoán không kịp thì làm gì?

Dùng câu nhiều lựa chọn và thẻ giơ tay cho phần lớn câu hỏi, chỉ giữ một câu viết ngắn. Đọc theo cách chia chồng, không chấm từng bài. Bốn mươi bài thường đọc xong trong khoảng mười lăm phút.

Kết quả chẩn đoán có nên báo cho phụ huynh không?

Không cần gửi từng kết quả. Khi trao đổi riêng về một em, có thể dùng thông tin chẩn đoán để giải thích con đang vững phần nào, cần luyện phần nào, kèm kế hoạch hỗ trợ cụ thể.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138