TruyenDay.comTruyền Dạy
Dạy học phân hoá

Phiếu học tập ba mức: cách soạn cùng một mục tiêu và mẫu cho Văn, Toán, Khoa học

Cách soạn phiếu học tập ba mức giữ chung yêu cầu cần đạt, chỉ đổi phần gợi ý: bảy bước soạn, mẫu Ngữ văn lớp 7, Toán lớp 8, Khoa học tự nhiên lớp 6.

Two Vietnamese teachers sort stacks of blank worksheets in three colored paper trays on a long table in a quiet teachers room, overhead view, warm afternoon light

Phiếu học tập ba mức đúng nghĩa là ba phiếu cùng dẫn tới một yêu cầu cần đạt; chúng khác nhau ở lượng gợi ý, độ dài ngữ liệu và số bước đã chia sẵn, chứ không khác nhau ở đích đến. Nếu phiếu mức một chỉ hỏi nhận biết còn phiếu mức ba mới hỏi vận dụng, bạn đang soạn ba bài học khác nhau và nhóm mức một sẽ không bao giờ được chạm tới phần khó.

Dưới đây là bảy bước soạn, cách đặt tên mức để học sinh không thấy bị xếp loại, ba mẫu phiếu rút gọn cho ba môn với tiết giả định, cách quyết định ai làm phiếu nào và những lỗi tổ chuyên môn hay chỉ ra khi xem phiếu. Phần thiết kế phiếu học tập nói chung không nhắc lại; bài chỉ bàn chỗ khác biệt khi một phiếu tách thành ba.

Nguyên tắc: giữ đích, đổi giàn đỡ

Hãy hình dung ba học sinh cùng phải leo lên một bậc thềm cao. Em thứ nhất cần một chiếc ghế kê chân và người đỡ tay, em thứ hai chỉ cần chiếc ghế, em thứ ba tự bước lên được và còn sức nhảy thêm một bậc. Phiếu ba mức giống vậy: bậc thềm là yêu cầu cần đạt, chiếc ghế và bàn tay là gợi ý, bậc nhảy thêm là câu mở rộng.

Vì thế khi soạn, bạn viết phiếu cho mức giữa trước, tức là phiếu dành cho học sinh làm được nếu chịu khó. Sau đó tạo phiếu mức một bằng cách thêm giàn đỡ: chia câu hỏi lớn thành câu nhỏ, cho sẵn từ khoá, cho một ví dụ đã làm mẫu, rút ngắn ngữ liệu. Phiếu mức ba tạo bằng cách bớt giàn đỡ và thêm một câu đòi giải thích, so sánh hoặc tự đặt vấn đề.

Cách làm này có hai cái lợi. Thứ nhất, cả ba phiếu cùng có một câu hỏi lõi giống nhau, nên khi chốt bài cả lớp nói chung một chuyện. Thứ hai, bạn chỉ phải nghĩ nội dung một lần, phần còn lại là thao tác thêm bớt, nhanh hơn nhiều so với soạn ba phiếu riêng từ đầu. Một phiếu ba mức soạn kiểu này mất chừng hai mươi lăm phút thay vì hơn một giờ.

Bảy bước soạn phiếu ba mức

Làm theo thứ tự, đừng nhảy cóc sang phần trình bày trước khi có câu hỏi lõi.

  1. Viết một câu yêu cầu cần đạt của hoạt động, bằng động từ quan sát được: "xác định được", "giải thích được", "lập được".
  2. Viết câu hỏi lõi mà mọi học sinh phải trả lời được cuối hoạt động. Câu này xuất hiện nguyên văn trên cả ba phiếu.
  3. Soạn phiếu mức giữa: ngữ liệu đầy đủ, câu hỏi lõi, một hai câu dẫn dắt.
  4. Tạo phiếu mức một: tách câu lõi thành ba bốn câu nhỏ theo thứ tự suy nghĩ, thêm khung câu trả lời để điền tiếp, thêm một ví dụ làm mẫu, gạch chân sẵn chỗ cần chú ý trong ngữ liệu.
  5. Tạo phiếu mức ba: bỏ câu dẫn dắt, thêm một câu đòi so sánh, phản biện hoặc chuyển sang tình huống mới.
  6. Ước thời gian: cả ba phiếu phải làm xong phần lõi trong cùng khoảng thời gian. Phiếu mức một thường dài hơn về chữ nhưng nhanh hơn về suy nghĩ.
  7. Chuẩn bị đáp án chung cho câu lõi và một câu hỏi chốt để cả lớp cùng thảo luận sau khi làm.

Khi in, dùng cùng khổ giấy, cùng phông chữ, chỉ khác màu giấy hoặc ký hiệu nhỏ ở góc. Ba phiếu nhìn từ xa giống nhau là chuyện tốt: học sinh bàn bên không biết bạn mình đang làm mức nào.

Mẫu phiếu Ngữ văn lớp 7: đọc hiểu một đoạn tuỳ bút

Tiết giả định của cô Hạnh, Trường THCS A. Ngữ liệu là một đoạn tuỳ bút tả mùa thu do giáo viên tự chọn. Yêu cầu cần đạt: nhận ra và nêu được tác dụng của một biện pháp tu từ trong đoạn. Câu hỏi lõi: "Biện pháp tu từ nổi bật nhất trong đoạn là gì, nó giúp người đọc cảm nhận điều gì?"

PhầnPhiếu mức mộtPhiếu mức haiPhiếu mức ba
Ngữ liệuĐoạn rút gọn sáu câu, hai câu chứa biện pháp tu từ được in đậm sẵnĐoạn đầy đủ mười câuĐoạn đầy đủ, thêm một đoạn ngắn thứ hai cùng chủ đề
Câu dẫnCâu 1: chép lại câu có từ "như". Câu 2: hai sự vật nào được đặt cạnh nhau. Câu 3: chọn một trong ba tác dụng cho sẵnCâu 1: tìm câu có biện pháp so sánh hoặc nhân hoáKhông có câu dẫn
Câu lõiHoàn thành khung: "Biện pháp ... giúp người đọc thấy ..."Trả lời câu lõi bằng hai đến ba câuTrả lời câu lõi bằng hai đến ba câu
Mở rộngKhông bắt buộcViết lại câu đó không dùng biện pháp tu từ, so sánh hai cáchSo sánh cách dùng biện pháp tu từ ở hai đoạn, đoạn nào gợi cảm xúc hơn, vì sao

Khi chốt, cô Hạnh hỏi câu lõi và gọi đại diện cả ba loại phiếu. Em làm phiếu mức một trả lời bằng khung câu là hoàn toàn đạt; em làm phiếu mức ba chia sẻ phần so sánh để cả lớp nghe thêm. Mọi em đều có chỗ nói trong phần chốt.

Mẫu rút gọn cho Toán lớp 8 và Khoa học tự nhiên lớp 6

Hai môn tự nhiên thường phân hoá bằng con số và bằng bước giải. Dưới đây là phần khác nhau giữa ba phiếu, phần ngữ liệu chung bạn tự điền theo bài.

  • Toán lớp 8, tiết giả định "Giải bài toán bằng cách lập phương trình chuyển động". Câu lõi: lập và giải được phương trình cho một bài chuyển động ngược chiều. Mức một: bảng ba cột vận tốc, thời gian, quãng đường đã kẻ sẵn, điền ẩn vào ô đầu tiên giúp. Mức hai: chỉ có gợi ý "nên lập bảng". Mức ba: không gợi ý, thêm câu "nếu xe thứ hai xuất phát muộn hai mươi phút thì phương trình thay đổi chỗ nào".
  • Khoa học tự nhiên lớp 6, tiết giả định "Quan sát tế bào biểu bì lá". Câu lõi: vẽ và chỉ được các phần chính của tế bào quan sát được. Mức một: hình vẽ khung tế bào có sẵn, chỉ cần nối tên với phần. Mức hai: tự vẽ, có danh sách tên các phần để đối chiếu. Mức ba: tự vẽ, giải thích vì sao phải nhuộm mẫu trước khi soi.
  • Cách dùng chung cho hai môn: ghi câu lõi đóng khung ở giữa phiếu, phần gợi ý để trong ô chữ nhỏ hơn bên lề, học sinh mức hai mức ba có thể gấp lề lại không nhìn.

Với môn có thí nghiệm, phần thao tác tay phải giống nhau cho mọi học sinh vì đó là chuyện an toàn. Chỉ phân hoá phần ghi chép, giải thích và câu hỏi sau thí nghiệm, đừng để nhóm nào được làm tắt các bước an toàn.

Đặt tên mức và ghi ký hiệu: nên và tránh

Một phiếu soạn tốt vẫn có thể gây tổn thương nếu tên mức lộ ra cách giáo viên nhìn học sinh. Bảng sau tổng hợp cách gọi thường gặp ở các trường.

Nên dùngTránh dùngLý do
Phiếu xanh, phiếu vàng, phiếu camPhiếu dễ, phiếu trung bình, phiếu khóMàu không mang giá trị; chữ "dễ" khiến em cầm phiếu thấy mình bị coi thường
Lối đi 1, lối đi 2, lối đi 3Mức yếu, mức khá, mức giỏiTừ "lối đi" gợi đường đi khác nhau tới cùng một chỗ
Ký hiệu chấm nhỏ ở góc phiếuChữ in to ở đầu phiếuBạn bên cạnh không đọc được, chỉ giáo viên nhận ra khi thu
"Ai muốn thử thách thêm thì lấy phiếu cam""Em này làm phiếu khó, mấy em kia làm phiếu dễ"Lời mời để học sinh tự chọn; lời phân công trước lớp thì lộ phân loại

Đổi màu giữa các tiết. Nếu tiết nào phiếu cam cũng là phiếu khó thì sau hai tuần màu cam đã thành nhãn. Có tiết cam là mức một, có tiết cam là mức ba, học sinh không đoán được.

Ai làm phiếu nào: giáo viên giao hay học sinh tự chọn

Giao theo bằng chứng khi kiến thức nền chênh nhiều. Nếu phiếu thoát lớp hôm trước cho thấy một số em chưa nắm điều kiện để lập phương trình, giao phiếu mức một cho các em đó là hợp lý. Phát phiếu lặng lẽ, đặt sẵn trên bàn trước giờ vào lớp.

Cho tự chọn khi chênh lệch nhỏ. Đặt ba chồng phiếu ở bàn giáo viên, nói ngắn về sự khác nhau, học sinh tự lên lấy. Phần lớn chọn đúng sức mình; một số em chọn thấp hơn khả năng vì ngại sai.

Cho đổi phiếu giữa chừng. Em đang làm phiếu mức hai mà thấy bí thì được đổi lấy phiếu mức một, hoặc ngược lại. Quy định rõ: đổi một lần, sau năm phút đầu.

Theo dõi xu hướng chọn. Ghi lại em nào luôn chọn phiếu thấp dù làm tốt. Trò chuyện riêng, khuyến khích thử mức cao hơn một lần, hứa không tính điểm phần mở rộng. Ngược lại, em luôn chọn mức cao mà chưa làm xong phần lõi cũng cần được nói chuyện, nhẹ nhàng và riêng.

Lỗi hay gặp khi tổ xem phiếu. Ba phiếu khác câu hỏi lõi; phiếu mức một quá dài chữ cho em đọc chậm; phiếu mức ba chỉ là thêm bài cùng dạng; không có đáp án chung để chốt; phiếu ghi rõ chữ "dễ, khó". Kiểm năm điểm này trước khi in.

Áp vào lớp của bạn: phiếu ba mức đầu tiên trong một buổi tối

Đừng chọn bài khó nhất học kỳ để thử. Chọn một hoạt động luyện tập bạn đã dạy ít nhất một lần, đã biết học sinh hay vướng ở đâu. Danh sách việc dưới đây vừa một buổi tối.

  • Mở kế hoạch bài dạy cũ, khoanh đúng một hoạt động sẽ làm phiếu ba mức. Ghi bên lề chỗ năm ngoái học sinh hỏi nhiều nhất.
  • Viết câu hỏi lõi trên một tờ giấy riêng, đọc to xem học sinh trung bình của lớp có hiểu câu chữ không. Nếu phải giải thích từ ngữ trong câu hỏi thì sửa câu hỏi trước.
  • Soạn phiếu mức hai, đặt hẹn giờ mười lăm phút. Hết giờ thì dừng, không trau chuốt thêm.
  • Sao chép thành hai bản. Bản thứ nhất thêm giàn đỡ đúng vào chỗ đã ghi bên lề; bản thứ hai bỏ câu dẫn và thêm một câu "vì sao" hoặc "nếu... thì".
  • Nhờ một đồng nghiệp cùng tổ đọc ba phiếu trong năm phút, chỉ hỏi một câu: ba phiếu có cùng đích không.
  • Sau tiết dạy, viết ba dòng vào cuối kế hoạch bài dạy: bao nhiêu em làm mỗi phiếu, câu nào bí, lần sau đổi gì.

Phiếu đầu tiên thường chưa đẹp. Không sao, vì giá trị của nó nằm ở ba dòng ghi chép sau tiết. Đến phiếu thứ ba thứ tư, bạn sẽ thấy mình soạn nhanh hơn hẳn và biết trước học sinh lớp mình cần loại giàn đỡ nào.

Câu hỏi thường gặp

Phiếu học tập ba mức có cần in ba màu giấy không?

Không bắt buộc. Màu giấy giúp giáo viên nhận ra nhanh khi đi quanh lớp, nhưng một ký hiệu nhỏ ở góc phiếu cũng đủ. Trường không có giấy màu thì dùng giấy trắng, đánh dấu bằng chấm, gạch hoặc số nhỏ.

Mỗi tiết có cần làm phiếu ba mức không?

Không cần. Phiếu ba mức tốn công soạn, nên dành cho hoạt động luyện tập hoặc vận dụng của những bài có chênh lệch rõ trong lớp. Các tiết khác có thể dùng một phiếu chung kèm thẻ gợi ý gấp kín.

Chấm điểm phiếu ba mức thế nào cho công bằng?

Chấm câu lõi theo cùng một tiêu chí cho cả ba phiếu, vì đó là yêu cầu cần đạt chung. Phần mở rộng ở phiếu mức ba nên dùng để nhận xét, khen ngợi, không cộng điểm thành chênh lệch lớn giữa các em.

Học sinh chọn phiếu thấp hơn sức mình thì làm sao?

Đừng ép trước lớp. Ghi nhận lại, trò chuyện riêng sau giờ, hỏi em ngại điều gì. Thường là sợ sai hoặc sợ không kịp. Cho em thử phiếu cao hơn một lần với lời hứa phần mở rộng không tính điểm.

Phụ huynh hỏi vì sao con làm phiếu khác bạn thì trả lời thế nào?

Giải thích rằng mọi học sinh cùng phải đạt một yêu cầu, phiếu khác nhau chỉ ở lượng gợi ý, và nhóm thay đổi theo từng bài. Đưa ra câu hỏi lõi giống nhau trên các phiếu để phụ huynh thấy con không bị học ít hơn.

Có thể dùng lại phiếu ba mức cho năm sau không?

Có, nhưng nên giữ phần câu lõi và sửa phần gợi ý theo lớp mới. Ghi chú ngay sau tiết dạy câu nào học sinh bí nhiều, gợi ý nào thừa, để năm sau chỉ cần chỉnh chứ không phải soạn lại từ đầu.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138