Kèm học sinh chưa đạt có hiệu quả khi giáo viên tìm đúng một hai chỗ hổng cụ thể, kèm ngắn và đều ngay trong giờ học, đo lại sau mỗi tuần, chứ không phải giảng lại cả chương vào buổi chiều. Phần lớn học sinh chưa đạt không hổng mọi thứ; các em vướng ở vài kiến thức nền, ở kỹ năng đọc đề, hoặc ở thói quen bỏ cuộc khi thấy câu đầu khó.
Bài này dành cho thầy cô bộ môn ở THCS và THPT, có trong lớp năm bảy em đang dưới yêu cầu cần đạt. Bạn sẽ có cách chẩn đoán nhanh, một kế hoạch sáu tuần có thể dán vào sổ, cách tổ chức kèm năm phút ngay trên lớp mà các bạn khác không nhận ra, câu nói nên và tránh, và mẫu sổ theo dõi. Xuyên suốt bài, học sinh được gọi là "em đang cần hỗ trợ" chứ không dùng nhãn nào khác.
Tìm đúng chỗ hổng trước khi kèm
Hổng kiến thức nền. Em lớp 8 không giải được phương trình vì chưa vững quy tắc chuyển vế từ lớp 7; em lớp 10 không viết được đoạn nghị luận vì chưa tách được câu chủ đề. Dấu hiệu: sai đều ở cùng một bước, dù đề bài thay đổi.
Hổng kỹ năng đọc. Em hiểu kiến thức nhưng không hiểu đề. Hỏi miệng thì trả lời được, viết thì sai. Gặp nhiều ở môn có đề dài như Khoa học tự nhiên, Lịch sử và Địa lý, Toán có lời văn.
Thói quen làm bài. Em bỏ trống ngay câu đầu, hoặc làm vội rồi nộp sớm. Đây không phải chuyện kiến thức; kèm kiến thức mãi mà không động tới thói quen thì không tiến.
Chuyện ngoài lớp. Ngủ ít, nghỉ học nhiều, đi học xa, việc nhà nhiều. Giáo viên bộ môn không giải quyết hết được, nhưng cần biết để không hiểu nhầm và báo giáo viên chủ nhiệm khi cần.
Cách chẩn đoán trong mười phút. Cho em làm ba câu ngắn đi từ nền lên: một câu kiến thức lớp dưới, một câu đúng bài đang học ở mức đơn giản, một câu đọc đề dài nhưng tính toán dễ. Ngồi cạnh, hỏi em nghĩ gì ở từng bước. Ba câu này thường đủ để biết em vướng ở tầng nào.
Kế hoạch sáu tuần dán vào sổ
Sáu tuần đủ để thấy thay đổi mà không quá dài khiến cả giáo viên lẫn học sinh mất kiên nhẫn. Mỗi tuần một trọng tâm, một dấu hiệu đo được. Ví dụ dưới đây của thầy Minh dạy Toán lớp 10 kèm bốn em chưa vững biến đổi biểu thức.
| Tuần | Trọng tâm | Việc trên lớp | Dấu hiệu tiến bộ |
|---|---|---|---|
| 1 | Chẩn đoán, làm quen | Ba câu chẩn đoán, trò chuyện riêng hai phút với từng em | Biết rõ mỗi em vướng ở bước nào |
| 2 | Lấp kiến thức nền thứ nhất | Năm phút kèm ở bàn giáo viên trong lúc lớp làm bài, hai lần mỗi tuần | Làm đúng ba trên bốn câu chuyển vế |
| 3 | Lấp kiến thức nền thứ hai | Phiếu gợi ý riêng có ví dụ mẫu, em làm cùng giờ với lớp | Tự làm được không cần hỏi |
| 4 | Nối vào bài đang học | Em làm phần lõi của phiếu chung, được mở thẻ gợi ý | Hoàn thành câu lõi trong thời gian lớp |
| 5 | Thói quen làm bài | Luyện cách gạch chân dữ kiện, viết bước đầu dù chưa chắc | Không còn bỏ trống câu đầu |
| 6 | Đo lại, quyết định tiếp | Bài kiểm tra ngắn cùng dạng tuần 1 | So với tuần 1, quyết định dừng kèm, tiếp tục hay đổi trọng tâm |
Kế hoạch này không chiếm thêm giờ ngoài lớp. Nếu trường có buổi phụ đạo theo kế hoạch của nhà trường, bạn dùng buổi đó cho tuần 2 và tuần 3, nơi cần giảng lại kiến thức nền, còn các tuần khác vẫn kèm trong giờ chính khoá.
Kèm năm phút trên lớp mà không ai thấy bị tách riêng
Cách hiệu quả nhất là gọi học sinh lên bàn giáo viên trong lúc cả lớp làm bài cá nhân. Làm khéo thì đây chỉ giống một lần hỏi bài bình thường.
- Giao bài cá nhân cho cả lớp, nói rõ thời gian, viết lên bảng việc cho em làm xong sớm.
- Đi một vòng nhanh quanh lớp, nhìn bài cả lớp, không dừng lâu ở bàn nào.
- Gọi hai ba em lên bàn giáo viên cùng lúc với lý do chung: "Mấy em mang vở lên thầy xem phần này nhé." Lần nào cũng nên gọi thêm một em không thuộc nhóm cần kèm để nhóm không bị nhận diện.
- Kèm đúng một chỗ hổng đã chọn cho tuần đó. Làm một ví dụ cùng em, rồi để em tự làm ví dụ thứ hai trước mặt mình.
- Hỏi một câu kiểm tra: "Em nói lại bước này cho thầy nghe." Nghe được lời giải thích của em mới biết em hiểu thật.
- Cho em về chỗ làm tiếp bài chung, không giao thêm phiếu riêng dày. Ghi một dòng vào sổ theo dõi.
Năm phút hai lần một tuần nghe ít, nhưng sau sáu tuần là một giờ kèm trực tiếp, nhiều hơn hẳn một buổi phụ đạo đông người mà em ngồi cuối lớp không dám hỏi.
Câu nói nên và tránh với học sinh đang cần hỗ trợ
Học sinh chưa đạt thường đã nghe quá nhiều lời phê. Một câu nói sai lúc có thể làm em bỏ cuộc cả học kỳ.
| Tình huống | Nên nói | Tránh nói |
|---|---|---|
| Em làm sai bước đầu | "Bước này em làm giống bạn nhiều lớp khác, mình xem lại chỗ dấu nhé." | "Cái này lớp 7 học rồi mà em còn sai." |
| Em bỏ trống | "Em viết thử dòng đầu, sai cũng được, thầy cần xem em nghĩ gì." | "Không làm được gì à?" |
| Em tiến bộ nhỏ | "Tuần trước em sai bốn câu, tuần này một câu. Em làm thế nào vậy?" | "Thế mới được chứ, cố mà giữ." |
| Trước lớp | Gọi em trả lời câu em đã kèm và chắc chắn trả lời được | Gọi em lên bảng câu khó để "cho em cố gắng" |
| Khi trả bài | Ghi nhận xét riêng trên bài, nói chuyện riêng | Đọc điểm thấp trước lớp, so sánh với bạn |
Nguyên tắc chung: khen việc làm cụ thể, không khen chung chung; góp ý vào bước giải, không vào con người. Tuyệt đối không đọc tên nhóm cần hỗ trợ trước lớp hay ghi trên bảng tin của lớp.
Sổ theo dõi tiến bộ: mẫu một trang
Sổ theo dõi giúp bạn nhớ chính xác chứ không dựa vào ấn tượng, và là bằng chứng khi trao đổi với tổ chuyên môn, giáo viên chủ nhiệm hay phụ huynh. Một trang cho một em, gồm các mục sau.
- Chỗ hổng chính: viết cụ thể, ví dụ "chuyển vế đổi dấu khi có ngoặc", không viết "yếu đại số".
- Ngày kèm và việc đã làm: một dòng mỗi lần, ví dụ "12/11 – làm cùng hai ví dụ, em tự làm đúng ví dụ ba".
- Kết quả đo hằng tuần: số câu đúng trên số câu, cùng một dạng câu để so được.
- Thói quen quan sát được: có bỏ trống không, có hỏi bạn không, có mang vở đủ không.
- Điều em nói: chép lại một câu em tự giải thích. Đây là thứ cho thấy hiểu thật hay chỉ chép theo.
- Quyết định cuối tuần 6: dừng kèm, tiếp tục, hay đề nghị tổ cùng xem xét thêm.
Sổ này là ghi chép nghề nghiệp của giáo viên, cất trong cặp hồ sơ cá nhân, không để trên bàn lớp và không cho học sinh khác đọc. Khi trao đổi với phụ huynh, chỉ đưa trang của chính con họ.
Một ca kèm giả định từ đầu đến cuối
Cô Hạnh dạy Ngữ văn lớp 7 ở Trường THCS A. Sau bài viết đầu học kỳ, cô thấy một em nam viết bài văn biểu cảm chỉ được bốn câu, câu nào cũng đúng nhưng không thành đoạn. Cô không ghi "yếu" vào sổ mà ngồi với em mười phút giờ ra chơi, đưa ba việc nhỏ: kể miệng một kỷ niệm với ông, viết câu đầu tiên của kỷ niệm đó, đọc một đoạn mẫu ngắn và chỉ ra câu nào nói cảm xúc. Em kể miệng được rất dài, viết thì dừng ở câu thứ hai. Chẩn đoán của cô: em không thiếu ý, em thiếu cách nối ý thành đoạn.
Tuần 2 và tuần 3, mỗi lần lớp viết đoạn, cô gọi em cùng hai bạn khác lên bàn giáo viên, đưa một khung đoạn văn có sẵn các từ nối như "lúc ấy", "điều làm em nhớ nhất", "đến bây giờ". Tuần 4, em viết trên phiếu chung, khung được gấp sau lưng phiếu, cần thì lật. Tuần 5, cô chỉ nhắc một câu: "Em viết như đang kể miệng cho cô nghe." Tuần 6, bài viết ngắn của em dài mười hai câu, có mở đoạn và kết đoạn.
Điều đáng chú ý là cô không giảng lại lý thuyết văn biểu cảm. Cô chỉ chạm vào đúng chỗ em vướng, và đo bằng một thứ ai cũng đếm được: số câu liền mạch. Trong buổi sinh hoạt tổ, cô mang sổ theo dõi ra, đồng nghiệp góp ý thêm cách dùng sơ đồ ý trước khi viết cho những em tương tự.
Lỗi hay gặp khi kèm học sinh chưa đạt
Giảng lại cả chương. Buổi phụ đạo dạy lại từ đầu, cùng tốc độ, cùng cách như trên lớp. Em đã không hiểu lần một thì nghe lại y nguyên lần hai cũng khó hiểu hơn bao nhiêu.
Giao phiếu riêng dày gấp đôi. Em chậm nhất lớp lại phải làm nhiều bài nhất. Kết quả là em làm qua loa hoặc chép bạn.
Không đo lại. Kèm cả học kỳ mà không có con số tuần 1 và tuần 6 để so, giáo viên không biết cách mình kèm có tác dụng không.
Chỉ nhìn kiến thức, bỏ qua thói quen. Em biết làm nhưng vẫn bỏ trống vì sợ sai; việc cần kèm ở đây là sự dám bắt đầu.
Để lộ nhóm. Xếp bàn riêng cho nhóm cần hỗ trợ, gọi tên nhóm, ghi danh sách lên bảng. Học sinh cảm thấy bị đánh dấu và phụ huynh dễ phản ứng.
Kèm mãi không có điểm dừng. Em được kèm suốt năm học dù đã vững phần ban đầu, dần quen chờ giáo viên đến mới làm. Cuối tuần 6 phải có quyết định rõ; em đã đạt thì rút giàn đỡ, chuyển sự chú ý sang em khác và chỉ theo dõi nhẹ.
Câu hỏi thường gặp
Kèm học sinh chưa đạt trong giờ có làm chậm tiến độ của lớp không?
Không đáng kể nếu bạn kèm trong lúc lớp đang làm bài cá nhân và đã có việc cho em làm xong sớm. Năm phút ở bàn giáo viên không lấy thời gian giảng chung, chỉ đổi cách dùng phần thời gian luyện tập vốn có.
Một lớp có quá nhiều học sinh chưa đạt thì kèm thế nào?
Khi số em cần hỗ trợ lên tới một phần ba lớp, vấn đề thường nằm ở kiến thức nền chung. Dành một phần tiết dạy lại kiến thức nền đó cho cả lớp, sau đó mới kèm riêng nhóm nhỏ hơn còn vướng.
Có nên xếp học sinh giỏi ngồi cạnh để kèm bạn không?
Có thể ghép đôi trong một hoạt động cụ thể, nhưng không nên biến thành chỗ ngồi cố định cả năm. Em giỏi cũng cần thời gian học của mình, và em được kèm có thể ngại hỏi bạn mãi một người.
Sau sáu tuần học sinh vẫn chưa tiến bộ thì làm gì?
Xem lại chẩn đoán ban đầu, có thể chỗ hổng nằm ở tầng sâu hơn hoặc ở chuyện ngoài lớp. Trao đổi với giáo viên chủ nhiệm và tổ chuyên môn, ghi rõ đã làm gì và kết quả ra sao để cùng tìm hướng khác.
Có cần báo phụ huynh khi bắt đầu kèm không?
Nên trao đổi qua giáo viên chủ nhiệm hoặc trực tiếp, nói rõ con đang cần hỗ trợ phần nào và giáo viên sẽ làm gì trong sáu tuần. Phụ huynh biết thì có thể nhắc con ở nhà, nhưng đừng giao thêm bài về nhà nhiều.
Học sinh không muốn được kèm thì sao?
Thường các em ngại bị bạn nhìn thấy. Kèm khéo ngay trong giờ, gọi lên cùng các bạn khác, không gọi tên nhóm. Trò chuyện riêng để em hiểu mục tiêu là một kỹ năng cụ thể, có điểm dừng rõ sau sáu tuần.